علی کرمی

روزنامه تهران امروز:3/8/86

24 اكتبر هر سال، روز «ملل متحد» نامگذاري شده است. در اين روز سازمان ملل توسط قدرت‌هاي پيروز در جنگ جهاني دوم بعد از چند دور مذاكرات نهايت در شهر سانفرانسيسكو در تاريخ 24 اكتبر 1945 تشكيل گرديد.

شاه‌بيت پايه‌گذاري سازمان ملل متحد رويكرد چند جانبه‌گرايي يا همكاري چندجانبه بود كه مي‌بايست دولت‌ها براساس منشور ملل متحد درباره تحولات جهاني تصميم‌گيري كنند تا از جنگ‌هاي ديگر در عرصه بين‌المللي جلوگيري گردد. بدين ترتيب حفظ صلح و امنيت بين‌المللي جزء هدف اصلي سازمان ملل متحد قرار گرفت.
ولي با گذشت 6 دهه از عمر سازمان ملل متحد، اين سازمان از اهداف اوليه خود دور شده و به عبارتي مي‌توان گفت به جاي اينكه دولت‌ها، به خصوص قدرت‌هاي برتر دنيا براساس اصول سازمان ملل منافع حياتي خود ـ امنيت ملي و جهاني ـ را پيگيري كنند، برعكس اصول و معيارهاي فردي و «حاكميت شخصي» قدرت‌هاي برتر جايگزين «حاكميت جمعي» در سازمان ملل متحد شده است. اين فرآيند بعد از تحولات 11 سپتامبر 2001 نماد عيني‌تري پيدا كرده است. بي‌ترديد مي‌توان گفت حمله ايالات متحده آمريكا به عراق در 20 مارس 2003 خارج از اصل كليدي سازمان ملل متحد يعني «حاكميت جمعي» صورت پذيرفته است. در منشور سازمان ملل متحد جنگ پيشگيرانه و پيشدستانه پيش‌بيني نشده است كه جورج بوش، رئيس‌جمهور آمريكا طراح اصلي جنگ عراق، تنها راه ايجاد امنيت بين‌المللي را به كارگيري تئوري زاييده مغز خودش مي‌داند كه نه‌تنها كاربرد اين رويكرد دردي از ناامني را علاج نكرده بلكه مقوله امنيت تبديل به دغدغه اصلي كشورها شده است.
جنگ عراق به دليل اينكه رهبر وقت آن، صدام حسين ديكتاتور معدوم عراق نقطه جوشاني براي ناامني جهاني است، شكل گرفت اما با گذشت حدود 5 سال از اين جنگ سزارجنگي آمريكا هنوز نتوانسته است زير چتر انديشه‌هاي كال خود و با تكيه بر ابزار «حاكميت فردي» فقط امنيت را در خود عراق برقرار كند.
به همين دليل است كه بان كي مون، دبيركل سازمان ملل متحد در پيام خود به مناسبت روز «ملل متحد» بر اهميت چندجانبه‌گرايي براي حل مشكلات جهاني تاكيد كرد. قدر مسلم دنيايي كه امروز شديدا وابسته و جهاني شده و تغيير و تحولات در يك حوزه جغرافيايي سريعا تاثيرات خود را در ديگر حوزه‌هاي جغرافيايي مي‌گذارد، مي‌بايست چندجانبه‌گرايي مكانيسمي براي همكاري كشورها در حل مشكلات بين‌المللي در دستور كار قرار گيرد. بديهي‌ است مصيبت‌هاي امروزين جهان را هرگز نمي‌توان به صورت يكجانبه‌گرايي مرتفع كرد، با نگاهي به تحولات داخلي عراق طي 5 سال گذشته مي‌توان به راحتي ناكارآمدي ابزار فردي كه از سوي جورج بوش تبديل به يقين شده را حس كرد.
بدين ترتيب سازمان ملل متحد كه بهترين مكانيزم چندجانبه‌گرايي براي حل بحران‌هاي جهاني است مي‌بايست جايگزين «حاكميت فردي» برخي كشورها در يكه‌تازي آنها در عرصه بين‌المللي شود تا اميد بشريت به زيستن در سايه صلح مهيا گردد. اولين اقدام براي اجراي فرآيند فوق تغيير و تحول در ساختار سازمان ملل است، «حاكميت جمعي» سازمان ملل متحد مي‌بايست از اختيار 5 عضو دائم داراي حق وتو خارج شود، در غير اين صورت همچنان بايد اسير بودن سازمان ملل متحد را در «حاكميت فردي» نظاره‌گر باشيم.