اندیشکده روابط بین الملل

اطلاعیه

Fri, 06 Nov 2020 10:57:51 +0330

تبلیغات در اندیشکده روابط بین الملل برای معرفی کالا و خدمات خود با ما تماس بگیرید . ads@irtt.ir

تمامی سرنشینان هواپیمای پاکستانی کشته شدند

Wed, 28 Jul 2010 17:31:25 +0330

وزارت کشور پاکستان از کشته شدن تمامی سرنشینان هواپیمای مسافربری ایرباس A320 این کشور خبر داد.

به گزارش خبرگزاری مهر، شبکه تلویزیونی الجزیره در خبری فوری به نقل از وزارت کشور پاکستان اعلام کرد که تمامی 152 سرنشین هواپیمای مسافربری این کشور از نوع ایرباس A320 کشته شدند.

این هواپیما ساعت 7 صبح امروز به وقت محلی از کراچی عازم اسلام آباد بود که لحظاتی پیش از فرود در تپه های "مارگالا" در نزدیکی اسلام آباد سقوط کرد. تحقیقات درباره چگونگی وقوع این سانحه هوایی ادامه دارد.

فراز و نشیب روابط ایران و اروپا؛ از تنش زدایی خاتمی تا پرسشگری احمدی نژاد

Wed, 28 Jul 2010 17:23:42 +0330

خبرگزاری مهر - نگاهی تحلیلی به روابط جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپا و کنار هم قرار دادن سیاستهای دولتهای پیشین در این خصوص نشان می دهد که این روابط تاثیر گرفته از نوع رفتار دولتها بوده است.

مسیر مذاکرات اقتصادی و سیاسی ایران با اتحادیه اروپا و اتحادیه با ایران، مسیری دشوار و ناهموار می‎باشد و به متغیرهای داخلی، تحولات منطقه‎ ای و بین‎المللی بستگی دارد.

بررسی روابط ایران و اتحادیه اروپایی نشان می دهد که این روابط هم اکنون در هاله ای از ابهام و شک و تردید قرار دارد.

حفظ ارتباط با اتحادیه اروپائی برآیندی از ضرورتها، محذورات و مقدورات طراحی صحنه سیاست خارجی است.

روابط ایران با مجموعه غرب از جمله اتحادیه اروپا و بالعکس، به دلایل مختلف شکننده است و در واقع ما فاقد عوامل پایدار در روابط هستیم. با ارزیابی این روابط طی 3 دهه اخیر می توان گفت که این روابط بر اساس یک آهنگ منظم، برنامه ریزی و زمان بندی شده پیشرفت نخواهد کرد و هر آن احتمال کندی و توقف آن وجود خواهد داشت و اساسا” با توجه به اختلاف نظراتی که بین ایران و اتحادیه اروپا در برخی مسائل مثل بحث هسته ای، حقوق بشر، سیستم های قضائی دوطرف، صلح خاورمیانه، تروریسم و غیره وجود دارد، هر یک از این اختلافات می تواند مانع از پیشرفت این روابط در یک دوره و مقطع خاص بشود.

در این میان نوع دولتهایی که در ایران و یا در کشورهای بزرگ اتحادیه اروپا بر سر کار می آیند، بر روند روابط فیمابین تاثیر می گذارد. روابط جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپایی طی 31 سال گذشته فراز و نشیب های بسیاری داشته است، به طوری که جمهوری اسلامی ایران در دوران دو رئیس جمهوری خاتمی و احمدی نژاد دو رویکرد کاملاً متفاوت را در ارتباط با اتحادیه اروپا در پیش گرفته است.

حفظ ارتباط با اتحادیه اروپائی برآیندی از ضرورتها، محذورات و مقدورات طراحی صحنه سیاست خارجی است. این ارتباط می تواند برای مقابله با نظام تک قطبی و مخاطرات ناشی از آن طراحی شود . اتحادیه اروپایی با 27 کشور عضو هم اکنون بزرگترین قطب اقتصادی- تجاری بوده و تولید ناخالص داخلی آن با بیش از 15 هزار میلیارد یورو از امریکا بیشتر است.

روابط فیمابین ایران و این اتحادیه حاکی از چالش ها و موانعی بر سر راه این روابط بوده است. این چالش ها در طی سال های اخیر از برجستگی بیشتری برخوردار شده است. جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپائی به علت قرارگرفتن در دو حوزه ارزشی، فرهنگی و تمدنی متفاوت، فاقد مبانی یک رابطة‌ استراتژیک می باشند.

از طرفی از آنجایی که هر دو طرف دارای بنیانهای بسیار قوی فرهنگی، هنجاری و تمدنی می باشند، هیچیک حاضر نیست زیر سلطه طرف مقابل برود و این امر برقراری روابط عادی را دشوار می سازد. اما جایگاه اتحادیه در نظام بین المللی و همچنین نقش و جایگاه منطقه ای ایران، ضرورت های متقابلی برای برقراری یک رابطة خوب و مناسب با اتحادیه اروپائی بوجود می آورد.

سرشت و روحیه سیری ناپذیری اروپایی ها در ارائه مطالبات و خواسته های خود از شاخصه های دیگر رهیافت اروپا در قبال جمهوری اسلامی ایران بوده است. اروپایی ها با هر گامی که طرف مقابل برداشته، یک گام جلوتر آمده و با چهره ای مدعی تر بر فهرست مطالبات افزوده یا بخش دیگری از مطالبات خود را برجسته می سازند. رهیافت سه کشور اروپایی در بحث هسته ای ایران، به روشنی این الگو را نمایان می سازد. با هر گامی که جمهوری اسلامی در مسیر اعتمادسازی برداشته و خواسته های طرف اروپایی را برآورده نمود، اروپایی ها با چهره ای مدعی تر جلو آمده و خواهان برداشتن گام های بیشتر شدند و نهایتاً کار به جایی رسید که غایت و مطلوب نهایی خود مبنی بر توقف و جمع آوری هر گونه فعالیت هسته ای در ایران را مطرح نمودند.

محمد خاتمی در دوران ریاست جمهوری خود تلاش کرد در چارچوب سیاست تنش زدایی و گفتگوی تمدن ها روابط جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپا را به هم نزدیکتر نماید. اتخاذ این سیاست هر چند در دوره نخست و دو سال اول دور دوم ریاست جمهوری وی در گسترش رابطه جمهوری اسلامی با اتحادیه اروپا مثمرثمر واقع شد ولی در دو سال پایانی دور دوم ریاست جمهوری و با تشدید یافتن موضوع هسته ای ایران، روابط ایران و اتحادیه اروپا کاملاً تحت تأثیر این موضوع قرار گرفت و مجددا دچار نوسان گردید تا اینکه در انتخابات نهم ریاست جمهوری، محمود احمدی نژاد به عنوان رئیس جمهور جدید ایران انتخاب شد.

دولت محمود احمدی نژاد بعد از پیروزی در انتخابات سوم تیر 1384، تلاش نمود رویکرد ویژه ای نسبت به روابط بین الملل و مناسبات جمهوری اسلامی ایران با غرب و به خصوص اتحادیه اروپا اتخاذ نماید. ارزیابی دولت اصولگرا از روابط شانزده ساله جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اروپا و به طور کل غرب این بود که با وجود پذیرش برخی مطالبات و خواسته های آنها توسط جمهوری اسلامی، همچنان تبلیغات منفی و اتهامات بی پایه و اساس آنها علیه ایران ادامه یافته و رفتارهای خصومت آمیز و دشمنی غرب علیه جمهوری اسلامی استمرار دارد.

بر این اساس، جمع بندی دولت نهم این بود که کشورهای غربی بیش از آنکه در پی تنش زدایی و هم زیستی مسالمت آمیز باشند، در صدد به تسلیم واداشتن جمهوری اسلامی ایران هستند. این نتیجه گیری باعث شد تا دولت نهم سیاست "تهاجمی و تقابلی" در برابر غرب را در پیش بگیرد. اوج مواجهه و مبارزه جویی با غرب در پرونده هسته ای نمودار شد به طوری که آمریکا با حمایت کشورهای عضو اتحادیه اروپا پرونده هسته ای ایران را به شورای امنیت سازمان ملل فرستاد و در پی آن چندین قطعنامه به منظور تحریم ایران به تصویب رساندند.

اما دولت نهم در برابر فشارهای اتحادیه اروپا و آمریکا در حوزه های مختلف ایستادگی نمود و بدون توجه به قطعنامه ها و تحریم های شورای امنیت گام های بلندی در راه رسیدن به پیشرفت های صلح آمیز هسته ای برداشت. تغییر مسیر پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران از شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی به سوی شورای امنیت سازمان ملل منجر به کمرنگ تر شدن نقش اتحادیه اروپا در مذاکرات هسته ای و توجه بیشتر ایران به مذاکره با کشورهایی همچون چین و روسیه و کشورهای عضو جنبش عدم تعهد گردید. این عوامل منجر گردید تا روابط جمهوری اسلامی و اتحادیه اروپا در این دوره کاهش یابد.

نقش و موقعیت جمهوری اسلامی ایران در سطح بین الملل

جمهوری اسلامی ایران از یک جایگاه ویژه استراتژیک در منطقه برخوردار است. با توجه به موقعیت راهبردی ایران در زمینه های سیاسی و اقتصادی، به راحتی می توان دریافت ایران یکی از محورهای اقتصادی مهم و در حال توسعه در غرب آسیا است که از یک نیروی انسانی ماهر، تحصیل کرده و جوان، زیربناهای اقتصادی رو به توسعه، ذخایر غنی نفت و گاز، کشاورزی مستعد و بازار بزرگ مصرف برخوردار است.

ایران همچنین مناسب‌ترین مسیر برای انتقال انرژی آسیای میانه به خلیج فارس، اروپا و شرق آسیا و ترانزیت کالا به افغانستان، آسیای مرکزی و قفقاز و مبتکر کریدور هوایی شمال ـ جنوب به شمار می‌رود. ایران بلحاظ قرارگرفتن در مرکزیت منابع انرژی (گاز و نفت) جهان از اهمیت استراتژیکی در سطح جهان برخوردار است. با توجه به کاهش ذخایر انرژی جهانی در دهه های آینده و از طرفی افزایش نیازهای کشورهای خصوصأ پیشرفته صنعتی به استفاده از نفت و گاز در سالهای آتی، به نظر می رسد براهمیت منطقه خلیج فارس و دریای خزر در تامین نیازهای انرژی جهان افزوده شود.

ایران دومین ذخایر بزرگ گاز جهان با 16 درصد و سومین ذخایر بزرگ نفت جهان با 11 درصد را در اختیار دارد. ایران می تواند به اتحادیه برای تامین نیاز 50 درصدی خود به انرژی وارداتی در سال های آینده از طریق منابع انرژی خلیج فارس و دریای خزر کمک نموده و بخش عمده ای از آنرا تامین نماید. ایران همچنین دروازه ورود به بازار 300 میلیون نفری کشورهای مستقل مشترک المنافع و مسیر دسترسی کشورهای آسیای میانه به آبهای آزاد جهان است . ایران دارای امن ترین، سهل ترین و اقتصادی ترین مسیر انتقال انرژی آسیای میانه بسوی بازارهای مصرف اروپا است، لذا موقعیت ژئواستراتژیک ایران در منطقه برای اروپائی ها پوشیده نیست .

ایران با اتکا به توانایی ها و تجربه‌های خود، عامل مهمی در برقراری ثبات و امنیت در سطح منطقه و همچنین در مبارزه با پدیده‌هایی همچون قاچاق مواد مخدر بوده است. این امر مکمل اولویتهای دیگر ایران یعنی توسعه‌اقتصادی و همکاریهای منطقه‌ای به شمار می‌آید. آشکار است که بدون ایجاد ثبات و امنیت، دستیابی به توسعه‌اقتصادی میسر نخواهد بود. جمهوری اسلامی ایران، افزایش همکاریهای اقتصادی با اتحادیه اروپا را در زمینه کمک به ثبات منطقه و در راستای منافع و اهداف ملی خود و دیگر کشورهای منطقه ارزیابی می‌کند.

بنابراین نقش و جایگاه اتحادیه اروپایی در نظام بین المللی و همچنین نقش و جایگاه منطقه ای و راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ضرورت های متقابلی را برای برقراری یک رابطة تقویت شده بین دو طرف بوجود می آورد. اتحادیه اروپا بخش مهمی از جهان غرب محسوب می گردد که علیرغم پاره ای رقابت های تجاری و تاکتیک های متفاوت سیاسی، در اصول و اهداف با آمریکا اشتراک نظر دارد و دو سوی آتلانتیک بعنوان متحدین استراتژیک در بسیاری از موضوعات بین المللی مواضع و منافع مشترک دارند.

در عین حال اروپا بعضا تفوق آمریکا برخود را ولو به اکراه پذیرفته است. البته این رابطه، پر فراز و نشیب و همراه با چالش های متناوب در موضوعاتی همچون حقوق بشر، سلاح های کشتار جمعی، تروریسم و برخی مسائل منطقه ای از قبیل خاورمیانه است.

- روابط سیاسی جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اروپایی

- دیدگاه‎های داخل ایران در مورد روابط با اروپا

به طور کلی در مورد روابط ایران و اتحادیه اروپا سه دیدگاه در ایران وجود دارد :

دیدگاه مثبت

این دیدگاه معتقد است اولاً روابط با اروپا گزینة استراتژیک جمهوری اسلامی بوده و به هر طریق باید حفظ شده و ادامه یابد، زیرا ایران جایگزین دیگری در این سطح در اختیار ندارد. ثانیاً از آنجا که ایران برای اروپا یک مزّیت به حساب می‌آید، اروپا حاضر نیست روابط با ایران را در ابعاد سیاسی و اقتصادی از دست بدهد. متقابلاً همین مطلب در مورد ما نیز مصداق می‌یابد زیرا روابط با اتحادیه اروپا تأمین کننده پرستیژ، مقبولیت بین‌‌المللی و منافع محدود اقتصادی بوده است.

ثالثا،ً جایگاه ژئوپولیتیک و منطقه‎ای ایران در خاورمیانه، نگاه خاص اروپا به ایران را برمی‎انگیزد. از آنجا که کشورهای دیگر خاورمیانه و کشورهای اطراف ایران به لحاظ سیاسی شرایط دشواری را تجربه می‎کنند، هیچ یک نمی‎توانند نقطة اتکای اروپا قرار گیرند. از سوی دیگر، با توجه به حضور آمریکا در منطقه و رقابت با اروپا، هر نقشی که اروپا خواهان ایفای آن باشد فقط با حمایت و از مجرای کشورهای منطقه امکان‌پذیر خواهد بود. اروپا برقراری مجدد روابط ایران و آمریکا را به عنوان یک احتمال در نظر دارد و به همین دلیل تلاش می‌کند جایگاه خود را در سیاست خارجی ایران حفظ نماید.

دیدگاه منفی

این دیدگاه معتقد است ایران طی 30 سال پس از انقلاب اسلامی، دوره‎های بسیار سختی را در ارتباط با اروپا پشت سرگذاشته است. حمایت اروپا از صدام در جنگ علیه ایران به صورت علنی و فراگیر و سپس قضایای بعدی همانند ماجرای سلمان‎ رشدی و دادگاه میکونوس که در هر دو مورد به فراخوان سفرای اروپایی از ایران منجر شد – عدم رغبت جدی اروپا در مذاکرات تجاری با ایران و گره زدن آن با مسائل سیاسی بی‌پایان همانند تروریسم، حقوق بشر، ‌صلح خاورمیانه و موضوع هسته‎ای – که روند آن خصوصاً طی چند سال اخیر بسیار تشدید شده است،‌از جمله مشخصه‌های این روابط بوده‌اند.

اروپا طی این مدت روندی را در پیش گرفته تا با نشان دادن سیاست چماق و هویج از گفتگوهای انتقادی یا سازنده، برای اعمال فشار علیه ایران بهره بگیرد و ایران را به تغییر مشی سیاسی خود وادار نماید. در مذاکرات سه کشور آلمان- فرانسه- انگلستان با ایران در مورد پذیرش پروتکل الحاقی، آنها هرگز به تعهدات خود عمل نکرده‎اند و کاملاً هماهنگ با آمریکا مذاکرات را پیش برده‎اند. بدین ترتیب، ایران به آزمونی برای سیاست خارجی اتحادیه اروپا تبدیل شده و اروپا نهایتاً ایران را وجه المصالحة خود با آمریکا قرار خواهد داد.

دیدگاه واقع‌بینانه

این دیدگاه معتقد است که گرچه انتخاب اتحادیه اروپا به عنوان یک شریک سیاسی - تجاری در سطح بین‌المللی در شرایط غیر رقابتی (عدم حضور آمریکا در صحنه و برخورداری از روابطی مشابه) صورت گرفته است و ناشی از الزامات تصمیم‌سازی در عرصه سیاست خارجی ایران بوده، لیکن ایران نیز به نوبه خود در درک ظرفیت‌ها، توانایی‌‌ها، سطح بازیگری و میزان اثرگذاری مجموعة اتحادیه اروپا در عرصه سیاست بین‌الملل و در نتیجه چگونگی پیشبرد روابط با این بلوک دچار افراط و تفریط گردیده و قادر نبوده است سطح روابط و تعامل با اتحادیه را متناسب با توانایی‌های متغیر این اتحادیه و در چارچوب مجموعه بازیگری‌های قدرت‌های بزرگ جهانی و به نفع خود تنظیم و هدایت نماید.

این دیدگاه نه آن قدر خوشبین و مثبت به اتحادیه می‌نگرد که همة مسائل اساسی و حساس ایران را بتوان به سیاست‌های اتحادیه اروپا گره زد و آن را به پیش برد (نگاه تخیلی)، و نه آن قدر بدبین و منفی به اتحادیه می‌نگرد که مزایای ناشی از مراودات معقول با این کشورها را به یکباره نادیده بگیرد (نگاه جزمی) بلکه آنچه در تعامل با اتحادیه اروپا و تنظیم روابط سودمند و مؤثر با آن مهم است، تشخیص وزن و اعتبار این اتحادیه در تحولات جاری بین‌المللی، میزان تأثیرگذاری و سطح بازیگری آن در هر حوزه و سپس هدایت یک دیالوگ دو جانبه کارساز، غیر فرساینده و قابل حصول به نتایج محسوس طی یک دوره زمانی مشخص می‌باشد.

برنامه هسته ای ایران از دیدگاه اتحادیه اروپا

از دید اتحادیه اروپائی برنامه های هسته ای ایران باعث نگرانی شدید در کشورهای اروپایی شده است. گرچه ایران تاکید می کند که برنامه های هسته ای کشور برای مقاصد صلح جویانه است.

اتحادیه اروپائی از نیمه دوم سال 2003 در کلیه مواضع رسمی و علنی موضع بسیار سختی را در برابر ایران در پیش گرفت. نقطه ثقل این موضع سخت تلاش برای ارجاع موضوع به شورای امنیت سازمان ملل متحد بوده است. تصویب 3 قطعنامه از دیگر اقدامات اتحادیه با همکاری امریکا است . بررسی روند وقایع نشان می دهد که اتحادیه اروپائی از نیمه سال 2003 به موضع آژانس انرژی اتمی و آمریکا در اتخاذ یک سیاست قاطع در برابر ایران پیوسته است.

این مثلث سه ضلعی که حمایت سایر کشورهای غربی را بدنبال داشت و خصوصا مورد تائید گروه 7 کشور بزرگ صنعتی دنیا بود، شرایط را برای ایران دشوار ساخت و منجر به ایجاد بدبینی و فشار به ایران در جامعه جهانی شد. این امر به مثابه یک زورآزمایی بین کشورهای قدرتمند و پیشرفته دنیا از یکطرف و ایران از طرف دیگر بود. صحنه ای که بازیگران از موقعیت و توان بسیار متفاوتی برخوردارند. این در حالی است که تبلیغات بین المللی و جامعه جهانی نه از موضع ایران که از موضع طرف مقابل حمایت می کند .

بنظر نمی رسد اتحادیه اروپا استراتژی برای بهبود روابط خود با ایران تنظیم کرده باشد و همه چیز تاکنون براساس اما و اگر و پیش شرط بوده است. در واقع، ارائه شرط و پیش شرط، از مهمترین اصول حاکم بر رفتار اروپا در قبال جمهوری اسلامی بوده است. اروپایی ها بسیاری از همکاری ها، مبادلات و امتیازات را با قید شرطها و پیش شرط های مختلف مطرح نموده و انجام هر کار مشترک و همکاری با ایران را در قالب یک سلسله شروط قرار داده اند. در چارچوب این نگرش، طرف اروپایی است که شرط و محدوده آن را مشخص می کند و مشخص نیست این شرطیت تا کجا ادامه می یابد.

نتیجه گیری

در بررسی مناسبات سیاسی جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اروپا در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی، روابط طرفین در دوران هشت ساله خاتمی مبتنی بر مفاهیم برساخته و گفتمان حاکم بر این دوره، گسترش یافت اما در دوره چهار ساله ریاست جمهوری احمدی نژاد با تغییر مفاهیم و گفتمان جدید دولت نهم، روابط ایران و اروپا رو به کاهش نهاد. خاتمی در سیاست خارجی خود خط مشی تنش زدایی، اعتماد سازی، بهبود و گسترش روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای جهان از جمله اتحادیه اروپا را مد نظر قرار داد.

در کنار سیاست تنش زدایی، خاتمی در سال 1377 در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد کرد سال 2001 میلادی را به عنوان سال گفتگوی تمدن ها نامگذاری نمایند. این پیشنهاد با اجماع در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید. اتخاذ چنین سیاستی از جمهوری اسلامی در دوره خاتمی با استقبال گرم کشورهای مختلف به خصوص کشورهای اروپایی مواجه گردید، که دید و بازدید و ملاقات سران کشورهای اروپایی از ایران و بالعکس، مخالفت کشورهای اروپایی با قانون آمریکایی داماتو، بازگشت سفرای کشورهای اروپایی به ایران و بالعکس، تبدیل گفتگوهای انتقادی به گفتگوهای سازنده و فراگیر، انتقاد اروپایی ها از آمریکا به خاطر "محور شرارت" خواندن ایران، نمایانگر این مسئله است.

به طور کلی روابط ایران و اروپا در دوره خاتمی نسبت به دوره های قبل از خود بهبود و گسترش یافت. اما از سال 1382و با مطرح شدن موضوع هسته ای روابط میان ایران و اتحادیه اروپا به طور کامل تحت تأثیر این موضوع قرار گرفت و دچار نوسان گردید.

یکی از مولفه های سیاست خارجی دولت نهم متنوع ساختن گزینه های سیاست و روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران بود. سیاست خارجی جمهوری اسلامی در دوره احمدی نژاد سیاست تهاجمی، تقابلی و از موضع پرسش گری بود، اتخاذ چنین سیاستی برای اتحادیه اروپا رضایت بخش نبود و اتحادیه را بسمت امریکا سوق داد. اتحادیه با نزدیکی سیاست های خود به آمریکا و ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت و تصویب قطعنامه های تحریمی و غیر تحریمی در این شورا، ایران را تحت فشار قرار داد.

به این تریتب، اتخاذ دیپلماسی تهاجمی در سیاست خارجی ایران به خصوص در موضوع هسته ای باعث شد روابط ایران و اروپا کمرنگ شود و روز بروز سطح تعاملات ایران با اتحادیه کاهش یابد. و امروز ما در پائین ترین سطح رابطه با اتحادیه طی 2 دهه اخیر هستیم. بنابراین از منظر نظریه سازه انگاری روابط جمهوری اسلامی و اتحادیه اروپا در دوران خاتمی و احمدی نژاد را می توان به شرح ذیل خلاصه کرد:

در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی ساختار بر کارگزار ارجحیت داشت و با توجه به این نکته بود که وی تلاش کرد تعامل با سایر کشورها را در دستور کار خود قرار دهد و تهران را از کانون های تنش دور کرد و عبارتی تعامل میان ساختار- کارگزار را رعایت نمود که در نتیجه آن رابطه جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپا رو به بهبود گرایید.

در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد کارگزار بر ساختار ارجحیت یافت و بر این اساس وی مقابله با ساختار سلطه جهانی و حمایت از جنبش های اسلامی را در دستور کار دولت خود قرار داد و به عنوان یک کارگزار مستقل به منظور گریز از استیلای ساختار سلطه بین الملل تعامل میان ساختار – کارگزار را رعایت ننمود و سیاستی مستقل را پیش گرفت که در نتیجه آن روابط ایران و اتحادیه اروپا رو به تیرگی گرایید.

آمریکا و سه کشور اروپایی با اعمال فشار و با استفاده ابزاری از شورای امنیت، توانستند قطعنامه هایی را علیه جمهوری اسلامی به تصویب برسانند، در حالی که موضوع هسته ای ایران هیچ گاه تهدید علیه صلح و امنیت بین المللی نبوده و نیست و جمهوری اسلامی هیچ یک از تعهدات خود تحت معاهده ان پی تی را نقض نکرده است.

با به قدرت رسیدن محمود احمدی نژاد به ریاست جمهوری ایران و نگاه ویژه او به سیاست خارجی به خصوص در ارتباط با اتحادیه اروپا و موضع گیری جمهوری اسلامی در این دوره از جایگاه مدعی، عاملی شد تا گفتگوهای ایران و اروپا و مذاکرات مربوط به موافقتنامه تجارت و همکاری میان طرفین که در دوره های قبل از احمدی نژاد برگزار می شد قطع گردد.

با روی کار آمدن دولت نهم در ایران، فضای روابط با اتحادیه اروپایی بسیار سرد و دشوار شد. مسائلی چون هولوکاست که در اروپا بصورت یک تابو در آمده و اظهارات مکرر ریاست جمهوری احمدی نژاد در این رابطه و در خصوص مسئولیت کشورهای اروپایی و امریکا در قبال ایجاد دولت نامشروع اسرائیل و اشغال سرزمین فلسطینیان، حمایت از سازمان های فلسطینی مثل حماس و جهاد اسلامی، به این فضای سخت دامن زد.

از طرفی تغییر کردن نوع و فضای گفتگو با کشورهای گروه 1+5 و کشورهای اروپایی بر این شرایط دشوار تاثیر منفی گذاشت. در دوران دولت نهم روابط سیاسی و اقتصادی طرفین به نحو بارزی کاهش یافت. تبادل هیات ها و رفت و آمدهای دیپلماتیک در حداقل خود قرار گرفت و ما دیگر شاهد سفرهای سیاسی و اقتصادی در سطح روسای کشورها و حتی وزرای خارجه و یا وزرای اقتصادی به پایتخت های یکدیگر نبودیم. در این مقطع و تا حال حاضر فضای روابط فیمابین در پائین ترین سطح سیاسی و دیپلماتیک خود قرار دارد.

بازنگری جمهوری اسلامی در روابط خود با غرب در اثر بی اعتمادی به اروپا، عدم تأمین اهداف مورد نظر و استمرار دشمنی آمریکا باعث شد تا سیاست خارجی ایران درصدد متنوع سازی روابط برآید. یکی از مهمترین تجلیات رفتاری این متنوع سازی، سیاست نگاه به شرق بوده است. علل و انگیزه های سیاسی، اقتصادی و استراتژیک متعددی دولت نهم را به اتخاذ سیاست نگاه به شرق واداشت. متوازن سازی روابط و مناسبات سیاسی با غرب از طریق ایجاد تعادل بین سیاست گرایش به غرب و سیاست نگاه به شرق یکی از اهداف سیاسی این راهبرد است.

جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که سیاست نگاه به غرب در سالهای پس از جنگ عراق نیازها و ضرورت های سیاسی، اقتصادی و استراتژیک آن را برآورده نساخته است. از این رو موازنه و متنوع سازی روابط با سایر مراکز قدرت جهانی، بویژه شرق، ضرورت می یابد.

بحران خاكستر آتشفشان در اروپا: حقوق بين الملل و حقوق اروپايي

Wed, 28 Jul 2010 17:14:29 +0330

نگارش آلبرتو المانو

ترجمه: سید هادی محمودی

منبع: http://airspacelaw.blogfa.com

يش زمينه

ممنوعيت پرواز به دليل ترس از خاكستر آتشفشان ايجاد شد ( امتزاجي از شيشه، ماسه و سنگ) مي توانست به طور جدي موتورهاي هواپبما را به خطر اندازد. اين تدابير ملي مبتني بر مشاوره علمي مركز مشورتي خاكستر آتشفشاني VAAC بود و توسط سازمان اروپايي ايمني ناوبري هوايي (EuroControl) اجرا شد. با وجود اين، حتي پيش از آنكه اين ممنوعيت ها برداشته شود، اتهامات متقابل در ميان كساني كه درگير اين فعاليت ها بودند آغاز شد. مقامات ملي تحت فشار خطوط هوايي اروپا بودند. برخي ادعا نمودند كه در مناطق خطر پرواز هاي موفقي انجام شده است. پس از سه روز از ممنوعيت پرواز خطوط هوايي اصلي اعلام نمودند كه مقامات در استفاده از رويكرد احتياطي بيش از اندازه محتاط بوده اند. به علاوه، منتقدين در مورد مدلي كه توسط مركز مشورتي خاكستر آتشفشاني به كار گرفته شده بود اختلاف داشتند. اين مدل (NAME) در ابتدا براي شناسايي مواد راديواكتيويته نيروگاه چرنوبيل در 1986 به كار گرفته شد. آنها تخمين هايي راجع به ميزان خاكستر موجود كه توسط اين مدل معرفي شد بوده را رد نمودند.

مقامات ملي از واكنش قانوني «خطر صفر» دفاع نمودند و ادعا كردند كه اين امر با خط مشي توسعه يافته توسط ايكائو در دستور العمل راجع به خاكستر آتشفشان 2007 و همچنين با طرح احتمال وقوع خاكتسر آتشفشان سازگار است. دانشمندان به نوبه خود مصرانه از پيش بيني هاي مدل انتشار جوي كه خط مشي ايكائو را تأييد مي كرد دفاع كردند.

واكنش قانوني اروپا

در آن زمان ابر حركت نمي كرد. از آنجا كه اروپا با هفته ديگري از اختلال مواجه بودكميسيون اروپايي- خارج از صلاحيتش- در 17 و 18 آوريل با رياست اسپانيا و همراه با EuroControl يك رويكرد اروپايي منسجم را اتخاذ نمودند. به موازات اين وضعيت، مدلNAME و آيين هاي مديريت ريسك ملي آزمايش شد. كشورهاي هاي عضو اتحاديه اروپايي مقامات ملي ايمني هوايي و كنترل كننده هاي ترافيك هوايي ملي و EuroControlتشخيص دادند كه ارزيابي متفاوت تري از اين ابر خاكستر مورد نياز است. اما هيچ كشور عضوي نمي تواند به طور مستقل با كنار گذاردن خط مشي ايكائو و برداشتن گام اول براي تغيير عمل كند.

خط مشي راجع به خطر خاكستر آتشفشان براي موتورهاي هواپيماها روشن است:

« متأسفانه در حال حاضر، هيچ ميزان موردتوافقي در مورد حجم خاكستري كه براي موتورهاي جت هوايي خطر ايجاد مي كند وجود ندارد. اما در اين مرحله، شايان ذكر است كه زمان در معرض قرار گرفتن موتورها در خاكستر و تنظيمات پيشرانه در زمان مواجهه هر دو تأثير مستقيم بر ميزان آستانه تراكم خاكستر دارد كه خطر را ايجاد مي كند. در پرتو اين امر آيين مورد توصيه خاكستر آتشفشان درست مانند بادهاي سطح پايين صرفنظر از تراكم خاكستر، چنين است: اجتناب، اجتناب، اجتناب»

با وجود اين پنج روز پس از اجراي ممنوعيت پروازهاي ملي، در 19 آوريل كشورهاي عضو EuroControl بالاتفاق به حركت به سمت «يك رويكرد اروپايي منسجم در واكنش به بحران» توافق نمودند.در نتيجه آيين هاي جديد تعريف شد كه منجر به بازگشايي نسبي قلمروهوايي اروپا شد. و از اين رو تأثيرات انساني و اقتصادي بر مسافران، خطوط هوايي و كالاها كاهش يافت.اين موازين جديد در 12 آوريل لازم الاجرا شد و سه نوع منطقه را بسته به درجه آلودگي ايجاد نمود. منطقه اول در هسته مركزي آلودگي انتشار قرار داشت در جايي كه محدوديت كامل عمليات رعايت شد. منطقه دوم شامل يك منطقه واسط بود جايي كه كشورهاي عضو مي توانند به شيوه اي منسجم به ساير اعضا اجازه پرواز دهند.اما با محدوديت ها و كنترل ايمني اضافي و منطقه سوم كه تحت تأثير خاكستر قرار نگرفته است و هيچ محدوديتي ندارد اين آيين ها و ضوابط مبتني بر ارزيابي متفاوت تر ريسك و تصميم گيري منسجم تر ميان كشورها، گشايش تدريجي و منسجم قلمرو هوايي اروپا را موجب شد. تا 22 آوريل، 8 روز پس از شروع فوران آتشفشان، برنامه پروازهاي منظم از سر گرفته شد.

رهيافت هاي حقوقي بحران

وضعيت ايجاد شده به خاطر انسداد طولاني قلمرو هوايي اروپا چنان فوق العاده بود كه اقدام قانوني منجر به اين اختلال همچنان محل جدال و مناقشه است. وراي وضعيت هاي مشخصي كه توسط ميليون ها مسافر سرگردان تجربه شد و اجراي مقررات حقوق مسافر صنعت هوايي هزينه هاي قابل ملاحظه اي متحمل شده و با افت شديد درآمد مواجه شده است. كميسيون براي پرداختن به اين نگراني ها نتيجه گرفته است كه كشورهاي عضو بايد فورا اقداماتي به سود صنعت هوايي انجام دهند تا خسارت وارده به خاطر اين فاجعه ملي را جبران نمايند. به علاوه اين اختلال همچنين عواقب ملي غير قابل پيش بيني بر طرح تجارت انتشار Emissions Trading Scheme دارد. به علاوه از آنجايي كه 2010 سال نظارت بر اجراي تعداد اجازه پروازها بوده است كه به طور رايگان در اختيار خطوط هوايي قرار گرفته است. فعاليت كاهش يافته در آوريل مي تواند توزيع اين اجازه ها ميان اپراتورهاي هواپيما ها را تحت تأثير قرار دهد.

نتايج قانوني ناشي از اين بحران محدود به بخش هوايي نبود. براي نمونه از 14 آوريل 2010 كميسيون اروپايي مسائلي در مورد بهداشت عمومي ناشي از ابر خاكستر كه بخش هاي عمده اي از اتحاديه اروپايي را پوشش داده بود مطرح شد. نتيجتا كميسيون از مركز اروپايي پيشگيري و كنترل بيماري ECDC خواستار ارزيابي تأثير بالقوه ابر خاكستر بر بهداشت عمومي شد و از مقام ايمني غذايي اروپايي EFSA خواستار ارائه مشاوره فوري در مورد خطرات احتمالي براي بهداشت عمومي و حيوانات و زنجيره غذايي شد. EFSA در زمان مقرر بر طبق اطلاعات در دسترس نتيجه گرفت كه آلودگي به وجود آمده به خاطر فرود آمدن ابر خاكستر بر آب شرب، گياهان، ميوه ها، ماهي ها شير، گوشت و غذا قابل اغماض است.

نهايتا انسداد قلمرو هوايي اروپا سفر بسياري از اتباع كشورهاي ثالث را كه در طول اقامت يا ترانزيت در قلمرو كشورهاي شنگن، تابع مقررات مضيق و سخت ويزا بودند را با اختلال مواجه كرد. در مورد برخي مسافران و به ويژه براي كساني كه نمي خواستند و لي نياز به ورود به قلمرو يك كشور عضو داشتند برخي اقدماات فراقانوني اتخاذ شد.

آسماني كه هنوز اروپايي نشده است

يكپارچگي اتحاديه اروپايي به مديريت ترافيك هوايي گسترش نمي يابد تنها كشورهاي عضو مي توانند تصميم بگيرند كه قلمرو هواييشان را مسدود كنند يا خير. در نتيجه، اتحاديه اروپايي، 27 منطقه ترافيك هوايي مختلف دارد كه هر يك مي توانند ممنوعيت پرواز ايجاد نمايند. اين چندپارگي، نتيجه تاريخچه كنترل ترافيك هوايي است كه به طور نزديكي با مسأله حاكميت مرتبط است و از اين رو محدود به مرزهاي ملي مي شود. در واقع كنترل ترافيك هوايي هنوز تحت شمول منافع حاكميت و دفاع ملي است. اين امر منعكس كننده يكي از گرايش هاي كنوانسيون شيكاگو است كه مطابق با آن هر كشوري مسئول بررسي ايمني هوانوردي كشوري در قلمرو صلاحيت خود است. با وجود اين، تلاش هايي به سمت يكپارچگي قلمرو هوايي اتحاديه اروپايي شده است. به دنبال تصويب قانون آسمان واحد اروپايي در 2004، مديريت ترافيك هوايي تحت سياست حمل و نقل مشترك قرار گرفت. ايده، طراحي مجدد آسمان اروپايي مطابق با جريانات ترافيك بود ونه مرزهاي ملي. با وجود اين، چنانچه در مورد واكنش قانوني به بحران كنوني (خاكستر آتشفشان) مشاهده شد، هنوز يك آسمان حقيقتا واحد ايجاد نشده است. براي جبران اين وضعيت، اصلاح ديگري صورت گرفت بسته آسمان واحد اروپايي SESII در نوامبر 2009 توسط پارلمان اروپايي و شورا تصويب شد.براي تسريع در اجراي كامل SESII به نظر مي رسد كه كميسيون از اهرم فوران اين آتشفشان براي ايجاد يك موقعيت سياسي استفاده كرد. كميسيون پس از اين بحران مجموعه پيشنهادهايي منتشر نمود اول پيشنهاد ايجاد واحد هماهنگي بحران هوانوردي اروپايي كه همراه با EuroControl نهاد ايمني اروپايي كشورهاي عضو و سهامداران حمل و نقل هوايي جمع مي شوند را مطرح نمود. اين دقيقا آن چيزي است كه اتحاديه اروپايي در طول بحران فاقد آن بود. واحد هماهنگي بحران هوانوردي اروپايي اساسا مديريت وضعيت بحران را كه هوانوردي را در اتحاديه اروپايي تحت تأثير قرار مي دهد را تسهيل مي نمايد و اختيار به پرواز درآوردن هواپيماهاي بدون سرنشين در جمع آوري داده ها را دارد. دوم كميسينو معرفي هماهنگ كننده هاي بلوك هاي هوايي كاركردي را مطرح نمود بلوك هاي هوايي كاركردي 9 بلوك هوايي است كه بر مبناي ضروريات عملياتي است و صرفنظر از مرزهاي دولتي آنگونه كه در بسته آسمان واحد اروپايي مقرر شد، ايجاد شده است. سوم كميسيون پيشنهاد نمود كه مديريت شبكه مركزي اروپايي تا پايان 2010 به كار گماشته شود و توسعه يك رويكرد هماهنگ تر و منسجم تر به ريسك و ارزيابي ظرفيت/جريان را توسعه دهد.

نتيجه گيري

گرچه خط مشي موجود در پيشگيري از سوانح به دنبال فوران آتشفشان ايافيالا مؤثر بوده است اما اقدامات اتخاذي توسط مقامات ملي منتج به اختلالات بي سابقه اي در ايجاد نمود و تأثيرات اقتصادي بدي بر صنعت هوايي و همچنين بخش هايي كه به خدمات حمل و نقل هوايي اتكا مي كنند داشته است. روشن شد كه براي ايجاد يك چارچوب ارزيابي ريسك ايمني براي تعيين اين امر كه آيا عملياتي نمودن پرواز در هواي آلوده به خاكستر آتشفشان ايمن است يا خير، بايد بيش از اينها توجه داشت. ايكائو توافق نمود كه يك نيروي وظيفه خاكستر آتشفشان بين المللي و چند رشته اي شكل دهد و مفاد آن مورد توافق قرار گرفت. كميسيون اتحاديه اروپايي در پرتو تجربه خود تصميم گرفت روش شناسي جديد براي ارزيابي ريسك ايمني و مديريت ريسك در رابطه با انسداد قلمرو هوايي تعيين نمايد و قرار است كه در مجمع عمومي بعدي ايكائو در 2010 مطرح شود. در حال حاضر با اهرم قرار دادن اين فوران آتشفشاني كميسيون احتمالا اجراي SESII را سرعت مي بخشد و بنابراين برخي مكانيسم هاي موقتي توسعه يافته دراين فوران آتشفشان را نهاديه سازي مي كنند. بي ترديد، اين بحران انگيزه هاي جديدي براي متحد نمودن قلمرو هوايي اروپايي ايجاد نمود چنانكه اين بحران نشان داد بيست سال پس از آنكه اتحاديه اروپايي مرزهاي زميني داخلي خود را از بين برد، اكنون اتحاديه فاقد يك قلمرو هوايي يكپارچه است. اكنون زمان ان فرا رسيده است كه اتحاديه اروپايي آسمان خود را تسخير نمايد.

تروریسم در روسیه از نگاه غرب

Wed, 28 Jul 2010 17:11:18 +0330

فاطمه عطري، كارشناس ارشد مطالعات منطقه‌اي

مقدمه

ایراس - حوادث تروریستی در روسيه از جمله حملات چندي پيش به متروی مسکو تحلیل‌ها و گمانه‌زنی‌های بسیاری را پیرامون علل این حوادث و نیز پیامدهای آن در پی داشت. در این میان رسانه‌های غربی تحلیل‌هایی متفاوت با تحلیل‌های رسانه‌های روسی ارائه کردند که نکات قابل توجهی را شامل می‌شود. هرچند برخي بر اين باورند كه مقامات كرملين به تكرار از موضوع مبارزه با تروريسم براي افزايش قدرت كنترلي خود در نظام سياسي بهره برده‌اند، اما در مقابل نيز كشورهاي غربي، عموماً بدون توجه به ماهيت قضيه، از سخت‌گيري‌هاي روسيه در اين زمينه به عنوان حربه‌اي براي فشار بر اين كشور استفاده كرده‌اند. در نوشتار حاضر سعی شده تا برخی از این تحلیل‌ها مورد مطالعه، موشكافي و مقايسه قرار گیرد. این بررسی از آن جهت اهمیت دارد که در کنار نگاه روسی به این وقایع، نگاه غرب (که در واقع نگاهی از بیرون محسوب می‌شود) هم مورد توجه قرار گرفته و از تحلیل‌ یکجانبه پرهیز شده است.

تروریسم در شهرهای روسیه: شكست روسیه در چچن
برخی از رسانه‌های غربی این حوادث را در وهله اول شكستي بر سیاست‌های کرملین در مبارزه با تروریسم بویژه از طریق اعمال سیاست‌های سختگیرانه و ضد حقوق بشری ارزیابی می‌کنند و این ترورها را اقدام برای انتقام‌گیری می‌دانند. برای مثال خبرگزاری رویترز در تحلیلی می‌گوید: «با وجود آن که کرملین مدعی پیروزی بر جدایی‌طلبان چچن است، اما در سال گذشته خشونت‌ها در جمهوری‌های داغستان و اینگوش افزایش یافت».[1] این خبرگزاری به اظهارات مقامات روسیه درباره ارتباط جدایی‌طلبان قفقاز با تروریست‌های افغانستان و پاکستان اشاره کرده و با رد تلویحی آن معتقد است که «این حملات نشان دهنده شكست سیاست‌های کرملین در چچن است؛ جایی که کارشناسان حقوق بشر نیروهای روسی را به وحشی‌گری در آن متهم می‌کنند».[2]
روزنامه واشنگتن پست نیز در مطلبی انفجارهای متروی مسکو را در حقیقت خط بطلانی بر ادعای پوتین مبنی بر قلع و قمع جدایی طلبان در جنوب غرب روسیه می‌داند. این روزنامه می‌نویسد: «رمضان قدیروف نماینده ارشد کرملین در چچن دو روز پیش ]از حادثه انفجار در متروی مسکو[ گفت: ما موفق شدیم کمر تروریسم را بشكنيم. اما هنگامی‌که جمعیت وحشت‌زده و خون‌آلود از ایستگاه‌های پر از دود متروی مسکو خارج می‌شدند و تلویزیون ملی تصاویر اجساد قربانیان را نشان می‌داد دولتمردان پی به این واقعیت بردند: شورش‌ها شكست نخورده، بلكه ظاهرا قادر به تهدید جدی نه تنها در خاستگاه خود بلكه هم چنین در قلب روسیه است.»[3]
نویسنده این مقاله همچنین معتقد است: «محل نخستین انفجار یعنی ایستگاه لوبیانکا نشان می‌دهد که این انفجار انتقام جویانه بوده است. این ایستگاه در کنار اف.اس.ب اصلی‌ترین جانشین کا. گ. ب واقع شده است؛ سازمانی که بخشی از برخوردهای خشونت بار کرملین با چچنی‌ها را هدایت کرده است».[4] حتی تحلیلگر روس روزنامه گاردين نیز به این نکته اشاره کرده که «شكي نیست که انتخاب ایستگاه‌ها برای چنین حمله ای بسیار دقیق صورت گرفته است. ایستگاه لوبیانکا، در نزديكي زندان لوبیانکا، زندان اصلی مسکو و هم چنین نزديك سرویس امنیت فدرال قرار دارد. ایستگاه پارک کولتوری نیز در نزديكي وزارت دفاع و چندین سازمان امنیتی دیگر قرار دارد».[5]

پوتین و انفجارهای مسکو؛ چالش یا سیاستی جدید؟
بخش دیگری از تحلیل‌های موجود در رسانه‌های غربی بر روی شخص پوتین متمرکز بود. در برخی رسانه‌ها این حوادث شكستي بر سیاست‌های پوتین ارزیابی شده است. برای مثال تحلیل‌گر نیویورک‌تایمز معتقد است «حملات انتحاری در مرکز مسکو، نخست وزیر پوتین را با چالشی جدی در عرصه مبارزه با تروریسم رو به رو کرده. این حملات به نوعی پوتین را مورد حمله مستقیم قرار می دهند. ولادیمیر پوتین شهرت و محبوبیت خود را پیش از هر چیز با مهار جنبش‌های اسلامی در جنوب روسیه و جلوگیری از حملات گسترده‌ی تروریستی در سال‌های اخیر به دست آورد.»[6] اقدامات پوتین شامل این موارد می‌شد: «پوتین در سال 2004 در واکنش به حملات تروریستی به موجب قانونی انتصاب دولتمردان بومی را در مناطق جنوبی روسیه منع کرد، از انتخاب سیاستمداران مستقل در پارلمان جلوگیری کرد و قدرت سازمان های امنیتی را افزایش داد.»[7]
روزنامه واشنگتن پست نیز به ذکر این مطلب پرداخته که با موفقیت‌های دولت روسیه در مهار خشونت‌ها، بسیاری از شهروندان روسیه درگیری‌ها را بسیار دور می دیدند و بسیاری از آنان روی پوتین به عنوان پایان دهنده خشونت‌ها حساب می‌کردند. این روزنامه به لغو خودمختاری این مناطق توسط پوتین و استفاده وی از تهدیدهای تروریستی برای تحکیم قدرت خود اشاره می‌کند[8] و رابطه این انفجارها با شكست سیاست‌های سختگیرانه پوتین را اینگونه تحلیل می‌کند: «گفته می‌شود این انفجارها در پاسخ به کشته شدن چند تن از رهبران بلند پایه جدایی طلبان چچن به دست نیروهای امنیتی مسکو در هفته‌های گذشته بوده است. کشته شدن هر کدام از این رهبران، پیروزی جدیدی برای رویکرد سخت گیرانه پوتین نسبت به شورش ها در چچن تلقی می‌شد. به ویژه آنکه از شش سال پیش تاکنون چنین حملاتی در روسیه بی سابقه بود».[9] به نوشته این روزنامه در پاسخ به این کشتارها، دوکو عمراف رهبر جدایی طلبان، ماه گذشته در مصاحبه ای ويديويي گفته بود: «خون دیگر محدود به شهرهای ما نخواهد بود. جنگ به شهرهای آن ها هم کشیده خواهد شد. اگر روس ها گمان می‌کنند که جنگ تنها در تلویزیون، و در نقطه دوری به نام قفقاز است که آن ها از آن در امانند، ما به یاری خدا به آن ها نشان خواهیم داد که جنگ به خانه‌های آن ها باز خواهد گشت».[10]
اما این تنها بخشی از واقعیت است. در بخشی دیگر از مقالات مورد اشاره، تاثیر این حوادث بر سیاست‌های داخلی روسیه مورد بررسی قرار گرفته و تحلیلگران این رسانه‌ها در نهایت آن را موجب سختگیری بیشتر هم در چچن و هم در داخل روسیه ارزیابی کرده اند و این یعنی بازگشت سیاست مورد علاقه پوتین در روسیه. در این روند، مسئولیت حوادث تروریستی به طور مستقیم به مسلمانان افراطی باز می گردد و پیامد عملی آن احتمالا تشدید کنترل ها بر مسلمانان و مناطق جدایی طلب خواهد بود. در سطح جامعه نیز ذهنیت ترس و تنفر از مسلمانان رواج خواهد یافت. روزنامه گاردین در مطلبی از یک نویسنده روس می نویسد: «نخستین واکنش مسکو به این حملات به طور واضح خشم است. نسبت به چه کسی؟ بیش از همه نسبت به چچنی‌ها و اهالی قفقاز شمالی ... بلافاصله اعلام شد که کار یک شهروند قفقازی بوده است. یکی از همسایه‌های من پشت تلفن فریاد میزد: به جای اینکه برایشان پول خرج کنید مسمومشان کنید. و دیگری می گفت: همه شان را از مسکو بیرون کنید، شهر را ببندید؛ آنگاه پاک و امن می‌شود».[11]
این حوادث بالطبع حمایت گروهی از مردم برای سختگیری‌ها و کاهش آزادی‌ها را به بهانه تامین امنیت در پی خواهد داشت. نیویورک تایمز نیز می نویسد: «این حملات هم چنین می تواند سیاست‌های دمیتری مدويديف، رییس جمهور را که در حمایت از آزادی‌های بیشتر و پلورالیسم دولتی سخن گفته بود، با اشكال مواجه کند. این روزنامه از قول پاول بایو، استاد روس مرکز تحقیقات صلح در اسلو می گوید: «احساس من این است که حملات پایان نیافته است. ما شاهد خشونتهای بیشتری خواهیم بود. اگر چنین شود بار دیگر تلاش برای آزادی و گشودن فضا شكست خواهد خورد و همه خواهان سختگیری‌های بیشتر خواهند شد».
روزنامه گاردین نیز در ادامه مطلب پیشین خود می نویسد: «این احتمالا تصویری از آن چیزی است که در آینده پیش خواهد آمد. هراس هرچه بیشتر از خارجیان از سوی مردم، که هر تلاشی از سوی سازمان های حقوق بشر را باز هم با مشكلات بیشتری رو‌به‌رو می‌کند. حملات بیشتر به اقلیت‌ها، قفقازی‌ها و سایر غیر‌روس‌ها. تشدید تدابیر امنیتی و نظارت پلیسی هرچه بیشتر. فشار هرچه بیشتر بر مطبوعات و سازمان های غیر دولتی مستقل، نظارت بر اینترنت، و یقینا بالا رفتن نخست‌وزیر در چشم مردم، که در ماه‌های اخیر در حال افول بود».[12] به این ترتیب این نویسنده به نکته جدیدی اشاره می‌کند: برخلاف تحلیل‌های قبلی که این حوادث را شكستي برای سیاست‌های پوتین می‌دانست؛ این تحلیلگر روس آن را موجب بالا رفتن جایگاه پوتين و احساس نیاز به سیاست‌های وی می‌داند.

نتیجه‌گيري
حوادث تروریستی در روسیه در رسانه‌های غربی از نگاه دیگری تحلیل می‌شود؛ اصلی ترین دلیل تروریسم در این تحلیل ها ناشی از رفتار های ضد حقوق بشر با مردم و مسلمانان این منطقه بیان می‌شود و البته به تمایل غیر مستقیم دولتمردان این کشور در وقوع چنین حوادثی نیز اشاره می‌شود تا بتوانند نظارت و کنترل ها را افزایش دهند. در این میان آنچه بیش از همه به چشم می خورد تمرکز مسئولیت این حوادث بر روی پوتین است؛ کسی که همواره سیاست‌های اقتدار گرايي را دنبال می‌کرد. در حاليكه با روی کار آمدن مدويديف، وی به باز شدن فضای مطبوعات و آزادی‌ها ابراز علاقه کرد و حتی بعد از وقوع انفجارهای اخیر، در کنار تاکید بر مبارزه با تروریسم، بر لزوم توسعه و پیشرفت این بخش از سرزمین روسیه یعنی چچن برای جلوگیری از رشد تروریسم تاکید کرد. به گفته تحلیلگر روس روزنامه گاردین نیز اگرچه در روسیه، غرب را متهم می‌کنند که به احساسات ضدروسی در قفقاز شمالی دامن می‌زند، تروریست‌های قفقازی را تا حد مبارزان آزادی بالا می برد و از آنان حمایت می‌کند؛ و اینکه دولت برای مبارزه با تروریسم، تدابیر امنیتی را تشدید و آزادی‌ها را محدود خواهد کرد، اما همه این ها متروی مسکو را امن تر نخواهد کرد.[13] به این ترتیب شاید روسیه باید برای مبارزه با تروریسم تدابیر جدیدی منطبق با حقوق انسانی مردم قفقاز و بویژه چچن بيانديشد.

منابع
[1]. "NYC activates security plan after Moscow bombings", Daniel Trotta, Mar 29, 2010, Reuters, http://www.reuters.com/article/idUSTRE62S33V20100329
[2]. ibid
[3]. "Russia braces for terrorism's return as 38 die in subway bombings" , Philip P. Pan, March 30, 2010, The Washington Post,
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/29/AR2010032900007.html
[4]. ibid
[5]. "Moscow metro bombing: the backlash begins", Irina Filatova, 29 March 2010, Guardian,
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/mar/29/moscow-metro-suicide-bomb-caucasus
[6]. "Moscow Attack a Test for Putin and His Record Against Terror" , Clifford Levy, 2010/03/30, The New York Times, http://www.nytimes.com/2010/03/30/world/europe/30moscow.html
[7]. ibid
[8]. "Russia braces for terrorism's return as 38 die in subway bombings"op. cit
[9]. ibid
[10]. ibid
[11]."Moscow metro bombing: the backlash begins", op. cit
[12]. ibid
[13]. Ibid

ديدگاه دكتر عنايت‌ا... رضا دربارة ضرورت روسيه‌شناسي در ايران

Wed, 28 Jul 2010 17:05:34 +0330

ايراس: دکتر عنایت الله رضا، از ایران‌شناسان برجسته و عضو دائره‌المعارف اسلامی، در طول عمر پر بار خود خدمات بسیار زیادی به فرهنگ و زبان فارسی کرده و این خدمت‌رسانی را تا به آخرین روزهای زندگی‌اش در بنیاد دائره‌المعارف اسلامي ادامه داد. دکتر رضا تحصیلات ابتدايی و متوسطه خود را در شهرهای رشت و تهران گذراند و در 1316 خورشیدی دیبلم متوسطه خود را در رشته ادبیات از دبیرستان دارالفنون اخذ کرد و سپس در همان سال در دانشکده افسری ثبت نام کرد و در سال 1318 به جرگه افسران ارتش ایران پیوست. در همین دوره بود که فعالیت‌های سیاسی خود را آغاز کرد و به سبب همین فعالیت‌ها در سال 1325 به تبعیدی رفت که حدود 20 سال به طول انجامید. او در دوره تبعید نخست در دانشکده حزبی شهر باکو موفق به اخذ مدرک لیسانس شد و پس از آن در آزمون دکترای رشته فلسفه دانشگاه دولتی، «اندیشه‌های کسروی» به راهنمایی پرفسور ماکاولسکی از استادان بزرگ فلسفه در اتحاد جماهیر شوروی با درجه عالی دفاع کرد.
او سرانجام در سال 1347 به ایران بازگشت و در کتابخانه پهلوی که در آن زمان یکی از مراکز ایران‌شناسی بود به کار مشغول شد و سپس برای تدریس در مراکز دانشگاهی به همکاری دعوت شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در کنار تدریس در دانشگاه‌ها به عنوان مشاور عالی علمی در پژوهشگاه علوم انسانی و سپس در سال 1365 در مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی بعنوان مدیر بخش جغرافیا و عضو شورای عالی علمی به همکاری پرداخت که این همکاری تا چندي پيش ادامه داشت. دكتر رضا، یکشنبه 20 تیر ماه 1389در سن 90 سالگی درگذشت. در متن ادامه سخنراني منتشر نشدة ايشان كه دربارة روسيه‌شناسي در دانشكدة مطالعات جهانِ دانشگاه تهران در ارديبهشت 1385 ايراد شده، از نظر مي‌گذرد

بنده ضمن سپاس و تقدير از سخنان آقاي دكتر داوري به خاطر مطالب بسيار جالب و ارزندة ايشان، بايد به اين نكته اشاره كنم كه واقعاً همان طور كه ايشان نيز اشاره كردند، روسيه دورة رنسانس را نگذراند، بلكه محركه اين كشور در اين ماجرا اساساً مذهب بود. ما در تاريخ يك روم بزرگ داريم، بعد روم دوم كه بيزانس بود و خود را روم دوم مي‌ناميد. روسيه از ديدگاه مذهب به اصطلاح ارتدوكس معتقد بود و يكي از كشيشان مهم روسيه نيز بر اين باور بود و حتي اعلام نيز كرد كه روسيه «روم سوم» است. روسيه به عنوان كشوري كه واقعاً هدف دو روم بزرگ بوده، خود را در تايخ به عنوان «روم سوم» معرفي مي‌كرده است. همان طور كه دكتر داوري نيز اشاره كردند، در رروسيه دو جريانِ اسلاو‌گرايي و غرب‌گريي (يا نوگرايي) وجود داشت كه با هم هم‌زمان بودند. هرچند از بحث امروز بنده خارج است، اما در اين ميان مسئله مهمي كه بايد بررسي شود، اين است كه در دورة متأخر شايد بعد از لنين، عده‌اي از بلشويك‌ها اين مسئله را درنيافتند، به همين واسطه گرايش‌هاي غيرعملي كه نه مي‌شد نام غرب‌گرايي و نه نام اسلاو‌گرايي بر آنها نهاد به شكلي خيلي ساده و غيرقيق در روسيه عنوان شده و به نوبة خود زيان‌هايي را به جامعه وارد كردند.
نكتة ديگري كه بنده مي‌خواستم اشاره كنم اين است كه روسيه حتي دولت عثماني را كه با آن در حال جنگ بود كوشيد از طريق ايران بشناسد، چرا كه شناخت دولت عثماني نه از طريق اروپا و نه از طريق خود اين كشور براي آن ميسر نبود. چون نفوذ فرهنگي ايران در عثماني زياد بود، روسيه درصدد بر آمد اين رقيب خود را از اين طريق بشناسد. اما چرا ايران؟ ايران بعد از نزديك شدن به نواحي آسياي مركزي و قفقاز براي روسيه اهميت زيادي پيدا كرد. نمي‌خواهم در اينجا بحث مفصلي در اين زمينه داشته باشم، اما بعد از جنگ ايران و روسيه، توجه روسيه به ايران فوق‌العاده شدت گرفت و از آن زمان بود كه در روسيه كوشش براي شناخت ايران و ايران‌شناسي آغاز شد. در عين اينكه روسيه سياست مداخله را داشت و جاي بحث دارد، انسان‌هاي برجسته‌اي در روسيه حضور داشتند كه به راستي تلاش مي‌كردند جامعة ايراني، تاريخ ايران و ساير موارد را بشناسند. ما چه در زمينه زبان‌شناسي، زبان‌هاي قديم ايران و چه در زمينه تاريخ ايران ممنون روسيه هستيم. واقعاً بسياري از كارهاي برجسته در خصوص تاريخ ايران توسط دانشمندان روس انجام شده كه نمي‌شود از اين مسئله غافل بود و از آن گذشت.
اما ما چه وظيفه‌اي داريم. روسيه كوشش زيادي كرده كه ما را بشناسد، اما آيا ما كوشش كرده‌ايم كه روسيه را بشناسيم. آيا ما كوشش كرده‌ايم كه بعد از جنگ ايران و روس سرزمين‌هايي كه از ما گرفته شده بود و فرهنگ ما در آنجا جاري و ساري بود، بشناسيم. آيا در صدد بر‌آمده‌ايم با آن فرهنگ خداحافظي نكنيم، وداع نكنيم، بلكه آنها را به درستي بشناسيم. جريان‌هايي در كشور ما بعد از جنگ ايران و روس پديد آمد كه واقعاً‌ نتوانست اين وظيفه را براي جامعة ايران مشخص كند و تقريباً بايد عرض كنم تا دورة انقلاب اصلاً توجه خاصي به اين مسئله نشد. روس‌ها در مسئلة ايران‌شناسي بسيار پيش رفتند، اما ما در شناخت روسيه هيچ كار عمده‌اي انجام نداده‌ايم. آقاي دكتر داوري نيز به درستي اشاره كردند كه ما به جز چند ترجمه چيز ديگري در اين زمينه نمي‌بينيم. اين‌ها نيز ترجمه‌هايي بود كه از دقت لازم براي شناخت روسيه برخوردار نبود. اين در حالي است كه وقتي ما اثري از جمله آثار داستايوفسكي را ترجمه مي‌كنيم بايد به شرح انديشه‌هاي او، به شرح تفكر او و فلسفه داستايفسكي توجه مي‌كرديم كه نكرديم. همچنين ديگراني كه شناخت آنها خيلي اهميت داشته (و در اين زمينه كاري نشده است).
در اين ماجرا سياست روسيه تا حدودي اين بوده كه كشورهاي نزديك به ايران را از ما دور نگه دارد و اين واقعيتي است كه نمي‌شود از آن صرفه‌نظر كرد. اميدوارم دوستان ما در سفارت روسيه درك معقولي در اين زمينه داشته باشند و فكر نكنند كه در اين سخنان، مخالفتي با روسيه وجود دارد. اين طور نيست. اما سخن اين است كه هم‌چناني كه روسيه تلاش مي‌كرده ما را بشناسد، ما نبايد امكان مي‌داديم كه آنچه به لحاظ فرهنگي متعلق به ما بود، از ما دور مي‌شد. البته روسيه فشار زيادي به اين نواحي وارد آورد. سرزمين‌هايي بودند كه حتي به زبان ما گفتگو مي‌كردند. در اين ميان، مسئله‌اي حتي براي خود بنده حيرت‌انگيز بود، اين است كه خراسان در قرن 4 و 5 مركز ادب فارسي بود، رودكي‌ها، فردوسي‌ها و بسياري ديگر از اين سزمين برخاستند. عجيب اين است كه ما مي‌بينيم در قرن ششم اران به مركز ادب فارسي بدل مي‌شود. در اين دوره ايران مركزي تقريباً ضعيف است. ما در آن زمان كمال‌الدين عبد‌الرزاق و كمال‌الدين اسماعيل را مي‌شناسيم. حال آنكه در اران، خاقاني شرواني، نظامي گنجوي، مهستي گنجوي و مشيرالدين ديلمقاني و صدها شاعر ديگر بودند.
براي بنده مهم است كه چطور شده كه وقتي خراسان كارش در قرن پنجم به پايان مي‌رسد، يك‌باره در قرن ششم اران به مركز ادب فارسي تبديل مي‌شود و ما در قرن هفتم است كه مي‌بنيم در كرمان خواجو پيدا مي‌كند و در فارس نيز سعدي و حافظ جلوه مي‌كنند. اين مسئله براي من جالب است و نشان مي‌دهد كه مردم آن سرزمين نمي‌توانستد جز زبان فارسي زبان ديگري داشته باشند و نمي‌توانستد نمايندة ادب فارسي در آن محدودة عجيب و غريب نباشند. شما در نظر بگيرند در آن زمان خاقاني با آن زبان فاخر و نظامي را كه اساساً نمي‌توان منكر نظم و نثر فصيح او شد. اين واقعيات وجود داشت. لذا سرزمين‌هايي بودند كه از نظر فرهنگي متعلق (منظور من از تعلق، تعلق اداري نيست، بلكه تأكيد بر تعلق فرهنگي است) به ايران بودند.
مي‌بينيم كه در آنجا از جمله در بخارا، سمرقند، مرو و غيره، نه تنها نام‌هاي ايراني، بلكه مردم به زبان فارسي سخن مي‌گفتند. نكته اين است كه ما از اين‌ها دور مانده‌ و به اين مسئله توجه نكرديم كه آنها در حوزة فرهنگي ما قرار داشتند. بايد با آنها ارتباط برقرار مي‌كرديم. البته روسيه در اين زمينه مانع شد، بعد دولت شوروي به تغيير زبان و خط آنها اقدام كرد كه اين مسئله اثر بسيار مهمي در جوامع آنها باقي گذاشت. با اين وجود ما مي‌بينيم كه در گرجستان كه از نظر زبان، خط و كتابت كه از ما جدا بود، كتاب فخر‌الدين اسعد گرگاني به شيوه‌اي بسيار زيبا به زبان گرجي ترجمه شده بود و همين طور آثار ديگري از اين دست. ما اين فرهنگ را در آنجا مي‌بينم و متأسفانه توجه نكرديم.
در اين زمينه، يك طرف سياست خيلي عالمانه و پرمحبتي در آكادميسين‌ها و قشر فرهنگي روسيه مي‌يابيم كه آنها به واقع توجه عيني به ايران داشتند و از طرف ديگر از نظر سياسي ما مشكلاتي را مي‌بينيم كه نتوانسيم با آن مقابله كنيم، سكوت كرديم، تسليم شديم و كار‌هاي غلطي انجام داديم. بعد از انقلاب توجه خاصي به كشورهاي عربي معطوف شد و ديديم كه ايران در مدت كوتاهي توانست در بين اقوام و ملل عرب به جايگاهِ به نسبت بزرگي دست يابد. اين مسئله نه تنها در بين اعراب منطقة جنوب خليج فارس و آسياي مقدم، بلكه حتي در افريقا و بين اعراب افريقا و سياه‌پوستان اين قاره نيز صادق است و ايران توانست از خود در اين مناطق اثري باقي بگذارد. اين مسئله براي بنده جالب بود كه در مدت كوتاهي توانستيم وضع را به صورتي برسانيم كه آنها نه تنها با فرهنگ ما آشنا شوند، بلكه حتي در ديدگاه آنها به عنوان مردمي فرهيخته، پيشرفته و كشوري مورد توجه جلوه كنيم. احساس مي‌كنم اين مسئله را مردمي كه به اين وادي سفر كرده باشند تأييد مي‌كنند.
اما در اين مدت ما نسبت به برادران خود، برادران فرهنگي خود در مرزهاي شمالي توجه نداشتيم. بعد از فروپاشي شوروي جمهوري‌هاي مختلفي به وجود آمدند. آنها در آغازِ استقلال عنايتي به ما داشتند، اما متأسفانه ما توجه نكرديم و پاسخ لازم را به آنها نداديم. زمان آن فرارسيده كه ما درك كنيم اين‌ها برادران فرهنگي ما هستند. زبان ما هنوز نه تنها در قفقاز، بلكه در ماوراء كوه‌هاي قفقاز در بين اقوام به جاي مانده از آريايي‌ها از جمله در ميان آيان‌ها و اوست‌ها و غيره رايج است. ما هيچ ارتباط معقولي بين خود و آنها از نظر فرهنگي نداريم. بنده نمي‌خواهم بگويم ما كشورگشايي كنيم، اما بر اين تأكيدم كه بايد رابطه‌اي فرهنگي بين خود و آنها ايجاد كنيم و [از اين طريق] به مقام ايران به لحاظ فرهنگي ارزش دهيم.
شما براي اينكه بدانيد يك كشور واقعاً مورد تجاوز قرار گرفته و يا متجاوز است، بايد محدودة سياسي و فرهنگي آن را با يكديگر مقايسه كنيد. اگر محدودة فرهنگي بزرگ‌تر از محدودة سياسي بود، نشان مي‌دهد كه اين قوم مورد تجاوز واقع شده است. بنابراين ما بايد تلاش‌ زيادي كنيم و اين نشانة اين است كه ما نمي‌خواهيم با برادران روس خود‌ (روس‌ها فرهنگ بالايي دارند كه بايد از آن استفاده كرد) تقابل كنيم. ولي مسئله اين است كه ما با اين ملت‌ها، كشورها و اين جمهوري‌ها از چه طريقي مي‌توانيم ارتباط برقرار كنيم. زبان‌ها، خط و كتابت‌ها آنها تا حدود‌ي تغيير كرده است. حتي متأسفانه هم‌زبان‌هايي كه داشتيم مثل تاجيك‌ها، اكنون آثار ما را نمي‌فهمند. متأسفانه اين به آن خاطر است كه آنها خط و كتابت قديم خود را از دست داده‌اند.
بنابراين ما بايد چه كنيم. ما بايد دوباره شروع كنيم. همان طور كه به كشورهاي عربي طي اين سال‌ها قابليت‌هاي خود را نشان داديم، در مورد كشورهاي برادرمان در مرز‌هاي شمالي از جمله ازبكستان، تركمنستان، قزاقستان (محل تولد فارابي) و همچنين اران و شروان در جمهوري ‌آذربايجان، گرجستان و ارمنستان كه سابقة تاريخي داريم، بايد سياست مشابهي در پيش بگيريم و نبايد آنها را از نظر دور بداريم. زمان آن است كه بايد گفت ياد‌گيري زبان شرط كافي نيست، بلكه شرط لازم است. آموختن تاريخ، آشنايي با فرهنگ و تاريخ اين مردم و نيز تاريخ روسيه و ارتباط تاريخ روسيه با فرهنگ اين مردم مي‌تواند راهنما باشد و قطعاً بايد دولت حامي جريان‌ها و نهادهايي از جمله دانشكدة مطالعات جهان باشد كه مي‌توانند به فهم بهتر و بيشتر اين مسئله كمك كنند. اميدوارم بتوانيم در مورد روسيه‌شناسي و كشورهاي اطراف روسيه ( بنده معتقدم بايد به سراغ قلب چين نيز رفت) تلاش بيشتري كنيم تا در آنجا پايگاه فرهنگي خود را (كه از دست داده‌ايم) احياء كنيم.

گامی فرارو در اوج بحران قرقيزستان

Fri, 23 Jul 2010 14:59:40 +0330

سید حسین طباطبایی

ايراس: پس از نا‌آرامی‌های خشونت‌بار قرقیزستان که موجی از نگرانی را در کشورهای منطقه از نضج‌گیری جریان‌های خشونت‌بار قومی و قبیله‌ای در آسیای مرکزی پدید آورده بود، کمتر کسی گمان می‌برد که به فاصله‌ای اندک از این رویدادهای در نوع خود خشن و پر تلفات، در ساز و‌کاری دموکراتیک، اولین و تنها نظام پارلمانیستی در آسیای مرکزی شکل گیرد. اين در حالي است كه در برخي تحليل‌ها با اشاره به فقدان احزاب كارآمد در اين كشور و نيز وجود بسترهاي نهادينة اقتدارگرايي، تحقق نظام پارلماني نه تنها در قرقيزستان، بلكه در سراسر آسياي مركزي در كوتاه مدت ممكن دانسته نمي‌شود. با اين ملاحظه، این نوشتار نگاهی دارد تحلیلی و کوتاه بر چرایی و چگونگی این روند.

قرقیزستان در یک نگاه
جمهوری قرقیزستان با جمعیتی نزدیک به پنج میلیون نفر، مشرف بر دره فرغانه، که قلب فرهنگ و تمدن آسیای مركزي نام گرفته و مصدر حرکت‌ها و خیزش های مهم دینی، قومی و ملی مردمان این منطقه از جهان بوده است، در زمره ی یکی از فقیرترین جمهوری‌های آسیای مركزي محسوب می شود. این کشور کوچک که بهره ناچیزی از منابع طبیعی و ثروتهای زیرزمینی برده است، به مدد موقعیت ویژه ژئوپولتیک خود، واجد اهمیتی خاص در مناسبات قدرت های منطقه‌ای و بعضا جهانی در سالیان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بوده و هست. شکل گیری تنها تجربه آسیای مرکزی تحولات موسوم به انقلابات رنگین در این کشور که در سال 2005 حاکمیتی غرب‌گرا را در این کشور بر سر کار آورد، نشانی آشکار از نگاه ویژه جهان غرب به این جمهوری کوچک و کم ادعاست. جمهوری قرقیزستان با ترکیب جمعیتی 4/52 درصد قرقیز، 5/21 درصد روس، 9/12 درصد ازبک، 5/2 درصد اوکراینی، 4/2 درصد آلمانی و 3/8 درصد دیگر ملیت ها، از جمله کشورهای متعددالاقوام منطقه آسیای مرکزی به شمار می رود. امری که ریشه مناقشات طولانی سیاسی و منشاء خاص وقایع خونبار اخیر بوده است.

ریشه های تحولات سیاسی و اجتماعی قرقیزستان معاصر
در سال 2005 میلادی و در پی شوک های ناشی از رویدادهای اوکراین و گرجستان، بیشکک اولین و آخرین تجربه انقلابات مخملین در آسیای مرکزی بود. رویدادهایی که به زعم پاره‌ای تحلیل‌گران، ضرب شست و زهر چشم آمریکا و غرب به روسیه زیادت خواه بود که در دوران پوتین، اعتماد به نفس خود را بازیافته و آشکارا در پهنه های متفاوت و عرصه هایی حیاتی همچون انرژی، برای دنیای صنعتی غرب شاخ و شانه می کشید. صرف نظر از چند و چون انقلابات رنگین در منطقه و تفاسیر و تعابیر بسیار و بعضا متفاوتی که بر آن ها بار می شود، تغییر قدرت در منطقه ذاتا قبائلی، پدرسالار و خودکامه خیزی چون آسیای مرکزی با حداقل تنش و تلفات، که البته در مورد خاص قرقیزستان کمی بیش از مشابه های خود در اوکراین و گرجستان بود، در ذات و خمیرمایه ی خود پیام دیگری داشت. پیامی که در رویدادهای اخیر و سرانجام ویژه ی ناآرامی‌های قرقیزستان، به شکلی عیان تر، چهره نشان داد. مروری گذرا بر تحولات اجتماعی قرقیزستان در دوران پس از فروپاشی، ویژگی منحصر به فردی از این کشور آسیای مرکزی را نمایان می سازد که نگارنده از آن به جامعه‌پذیری Socialization تعبیر می کند. در فرهنگ های علوم اجتماعی در تعریف این واژه می خوانیم:
"جامعه پذیری به معنای همسازی و هم‌نوایی فرد با ارزش‌ها، هنجارها و نگرشهای گروهی اجتماعی است یا به مفهوم دیگر، اجتماعی شدن فراگردی است که به واسطه آن، هر فرد، دانش و مهارتهای اجتماعی لازم برای مشارکت مؤثر و فعال در زندگی گروهی و اجتماعی را کسب می‌کند. مجموعه این ارزشها، هنجارها، نگرش‌ها، دانش‌ها، مهارت‌ها، فرد را قادر می‌سازد که با گروه‌ها و افراد جامعه، روابط و کنشهای متقابل داشته باشد. "[1].
به دلایل متعدد که در این مقام مجال بحث و بررسی موسع آن نیست و بر اساس آمار و ارقام مستند، جمهوری قرقیزستان، در دوران نزدیک به بیست ساله ی استقلال خود، به مراتب بیش از همسایگان خود، فرآیند جامعه پذیری را در ابعاد گوناگون و در سطوح مختلف جامعه کوچک و از نظر قومی رنگارنگ خود محقق ساخته است. اگر نهادسازی و مشارکت جویی گروه های مختلف اجتماعی در عرصه های گوناگون را مصداقی آشکار از جامعه پذیری بدانیم ( که اینگونه هم هست )، شکل گیری نهادهای مدنی پرشمار و موسسات و سازمان های مردم نهاد (NGO) در قرقیزستان که از نرم و اندازه متوسط منطقه به مراتب بالاتر است [2]، نشانی بارز از توسعه فرآیند Socialization در این کشور است. فرآیندی که در رویدادهای سال 2005، قرقیزستان را بیش از هر کشور دیگر منطقه، مهیا و مناسب تحولات سیاسی مدنی ساخت و در وقایع اخیر نیز، به رغم آغاز دهشتناک و پر تلفات درگیری‌های قومی و نژادی، پایانی ویژه را رقم زد.
کمتر کسی را گمان بر این بود که در اوج نابسامانی‌های ناشی از دولتی ضعیف و متزلزل که پس از فرار قورمان بیک باقی اف شکل گرفته بود و در بحبوحه درگیری‌های خونین قومی در صفحات جنوبی کشور، رفراندم قانون اساسی قرقیزستان در فرآیندی آرام و به تصدیق اکثر نهادهای ناظر شفاف و سالم [3]، با رقم بالای مشارکت مردمی ( 70 درصد ) برگزار شود و با رای بیش از 90 درصد از شرکت کنندگان، اولین جمهوری پارلمانی در آسیای مرکزی به منصه ظهور رسد. اتفاقی که روی دادن آن در منطقه‌ای با تاریخی دراز از حاکمیت های خودکامه و مزاج اجتماعی حاکم در مردم که اقتدار جو و استبداد طلب هستند، از هر منظر که نگریسته شود، جالب، قابل تامل و به دلایل متعدد میمون و مبارک است. فعالیت‌های نهادها، موسسات، سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای و تشکل های فرهنگی، علمی و دانشگاهی که در طی این سال ها با حضور در عرصه های مختلف زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حتی مذهبی قرقیزها، تلاش عمده خود را معطوف نهادینه سازی ارزش ها و هنجارهای امروزین رایج در کشورهای توسعه یافته کرده و همچنان در حجمی بالا به این تقلای خود ادامه می دهند، آثار خود را در تحولات سیاسی و اجتماعی قرقیزستان در خلال پنج ساله اخیر نشان داده است.
فارغ از تحلیل های مرسوم رویدادهای قرقیزستان، که تقلب احوال و تداول ایام دولت‌ها و حاکمیت‌ها را در ظل و ذیل رقابت قدرت های منطقه‌ای و جهانی، به ویژه روس ها و غربی‌ها، تعبیر و تاویل می نمایند و البته بخشی از واقعیت ماجرا را نیز نشان می دهند، به این مهم باید تفطن داشت که در این کشور کوچک آسیای مرکزی، که به زعم بسیاری از نظر میزان اهمیت در بین کشورهای این منطقه در رده آخر قرار دارد، اتفاقات مهمی روی داده و در حال شکل گیری است. اتفاقاتی که خبر از تغییراتی ساختاری در بافت قبیله‌ای جامعه‌ای می دهند که در صورت عدم تحقق حداقل های بلوغ مدنی در آن، می توانست رخدادهای اخیر را به جنگ داخلی خونبار و طولانی ای مبدل سازد که تا سال ها دامن آسیای مرکزی را به انواع و اقسام بی ثباتی‌های سیاسی، اجتماعی و قومی بیالاید. شکل گیری آرام و تدریجی ملزومات جامعه مدنی در قرقیزستان و توفیق نهادهای فعال در ترویج جامعه پذیری در این کشور کوچک آسیای مرکزی، ساز و کارهای لازم برای تحقق حداقل های لازم برای تغییرات ساختاری در سطوح مختلف جامعه قبیله‌ای قرقیزستان را فراهم آورده است. حداقل هایی که هرچند با استانداردهای جهانی فاصله بسیاری دارد ولی در نوع خود و با توجه به شرایط و ویژگی‌های خاص منطقه آسیای مرکزی و قفقاز، بدیع، جالب و شایان توجه ویژه می باشد.

نتیجه‌گیری
جمهوری قرقیزستان،پس از پشت سر گذاردن دوره هایی از تحول، تغییر و نهایتا آشوب های قومی و اجتماعی و با فاصله‌ای اندک از اوج نا آرامی‌ها، با رای اکثریت قاطع ساکنانش، به اولین جمهوری پارلمانی آسیای مرکزی مبدل شده است. امری که وقوع آن در آینده نزدیک نیز در هیچکدام از همسایگان این کشور متصور نیست. نفس تحول سیاسی و اجتماعی ای با این حد از اهمیت، که نوید شکل گیری نمونه‌ای هرچند ابتدایی از جامعه مدنی در آسیای مرکزی می دهد، در ذات خود واجد الزامات، فرصت‌ها و بایست‌ها و نابایست های بسیار است. رصد دقیق فعالیت های سازمان ها و موسسات نهاد ساز در قرقیزستان و آشنایی با شیوه های حضور و نقش آفرینی موثر آن ها در شکل دهی ساختار اجتماعی و سیاسی این کشور، موضوعی است که می‌تواند در دستور کار نمایندگی‌های سیاسی و فرهنگی کشورمان در قرقیزستان قرار گرفته و از حاصل خود دستاوردهایی کارگشا و آموزنده برای دستگاه های سیاست گذار کشورمان در عرصه های دیپلماسی و فرهنگی به ارمغان آورد. تامل در این مجموعه شرایط رخ داده و ترسیم سیاستی منطبق با ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی پدید آمده، شرط حضور موثر و فعال در عرصه های مختلف سیاسی و فرهنگی این کشور است.

منابع
[1]- دانشنامه علوم اجتماعی، پایگاه اطلاع رسانی رشد

[2]- آمار NGO های ثبت شده در قرقیزستان و رویکرد و تمایل ویژه مردم به شکل دادن نهادهای مدنی و اجتماعی که بعضا حتی به ثبت نهادهایی با اعضایی به تعداد انگشتان دو دست نیز انجامیده و می انجامد، از جمله نکاتی است که مورد اذعان کارشناسان منطقه می باشد. برای نمونه نگاه کنید به نشست عملي؛ «انقلاب لاله‌ای قرقیزستان، ناکامی‌ها و پیامدها» سایت ایراس 30 خرداد 89
[3]- سازمان ملل متحد، سازمان امنیت و همکاری اروپا، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا با شفاف و سالم خواندن رفراندوم قانون اساسی و انتخابات ریاست جمهوری قرقیزستان که همزمان برگزار شد، روند رو به پیشرفت ثبات و آرامش در قرقیزستان را مورد تجلیل قرار دادند.

نگاهی به دیدار وزیر خارجه آمریکا از جمهوری آذربایجان

Tue, 06 Jul 2010 18:01:32 +0330

نويسنده: دکتر افشار سلیمانی

مقدمه
ايراس - هیلاری کلینتون در چارچوب سفر خود به اروپای شرقی و قفقاز جنوبی، پس از دیدار از ا‌کراین و لهستان وارد باکو پایتخت جمهوری آذربایجان شد و در فرودگاه بین المللی حیدر علیف مورد استقبال المار محمد یارف همتای آذربایجانی خود قرار گرفت. وی پس از دیدار و مذاکره با الهام علیف رئیس جمهور و همتای آذری خود و نمایندگانی از نهادی غیر حکومتی جوانان و نثار تاج گل بر مزار شهدا و سرباز گمنام و همچنین شرکت در یک کنفرانس مطبوعاتی در فرودگاه باکو، این کشور را به مقصد ایروان پایتخت ارمنستان ترک نمود. کلینتون مقصد نهائی سفر خود را تفلیس پایخت گرجستان در نظر گرفته است. اهم اظهارات وزیر امورخارجه آمریکا در دیدار با مقامات آذری،نمایندگان تشکل های غیر حکومتی جوانان و کننفرانس مطبوعاتی:

بحران قره‌باغ
-ضمن اظهار اینکه روند حل مناقشه در مرحله سخت خود قرار دارد گفت برای پیدا شدن راه حل مناقشه قره‌باغ امیدوار است، وی با تاکید براینکه زمان حل این مناقشه فرا رسیده است اصول حل بحران مذکور را به شرح ذیل اعلام نمود:
- ضرورت حل صلح آمیز بحران و عدم توسل به زور
- حفظ تمامیت ارضی و برخورداری مردم از حق تعیین سرنوشت
- تاکید بر برداشتن گام‌های جدی از سوی دو طرف
- تاکید بر اینکه ملتهای آذربایجان و ارمنستان باید در شرایط صلح وامنیت زندگی کنند.
- تاکید بر اینکه حل مناقشه قره‌باغ منجر به شکوفائی و تقویت ثبات منطقه خواهد شد.
- ارزیابی مثبت از دیدار اخیر روسای جمهور آذربایجان، ارمنستان و روسیه در سن پترزبورگ روسیه در خصوص بحران قره‌باغ
- اشاره به فعالیتهای زیاد وحصول پیشرفت در روند حل مناقشه قره‌باغ توسط گروه مینسک سازمان امنیت وهمکاری اروپا و عدم ایجاد جهش در روند حل بحران و تاکید بر اینکه آمریکا می خواهداین جهش را مشاهده کند.
- اعلام آمادگی مجدد بمنظور استمرار تلاشها وکمک آمریکا به حل مناقشه قره‌باغ وتاکید بر اینکه حل نهائی بحران به توانائی اتخاذ تصمیم از سوی رهبران دو کشور بستگی دارد.
- ابراز تاسف از تبادل آتش در خطوط تماس در مناطق جنگی و کشته شدن سربازان (که ظاهرا در آتش بس بسر می برند) و تاکید بر تداوم کمکهای انسان‌دوستانه آمریکا به کسانی که در این درگیری‌ها دچار خسارت می شوند.
-تاکید بر اینکه به نماینده آمریکا در گروه مینسک دستور داد هاست تا در خصوص اعاده سرباز کشته شده آذری توسط ارمنستان به آذربایجان تلاش نماید.

مناسبات دوجانبه
مناسبات ضروری محکم و عمیقی میان دو کشور در زمینه های مختلف از جمله تجارت و تحصیل و... وجود دارد. اصلاحات در زمینه اقتصاد و انرژی از روند بهتری برخوردار بوده و فضای تجارت در این کشور بهبود یافته است.
- در مورد الغای ماده 907 دولت اوباما نظر مثبت دارد اما تصمیم نهائی با کنگره آمریکاست.
- این نخستین سفر من به آذربایجان است، اما سفر آخر نخواهد بود. ما به فکر استمرار گفتگوها با آذربایجان هستیم.

دمو‌کراسی و انتخابات
در آذربایجان دموکراسی پیشرفت کرده اما در مقایسه با سایر کشورهای مستقل و آزاد مشکلاتی در این زمینه وجود دارد. از انتخابات آتی پارلمانی در آذربایجان (ماه نوامبر سال‌جاری‌) حمایت می کنیم و آماده همکاری در این خصوص هستیم.
- وظیفه من کمک به توسعه دموکراسی، آزادی و فعال شدن جوانان است. تکنو‌لوژی‌های امروز در حال تغییرند، اما آمریکا تصور میکند که آزادی بیان تغییر‌ناپذیر و تامین شدنی است. در این زمینه آذربایجان پیشرفت جدی نموده است، اما هنوز کارهای انجام نشدنی (ناتمام) زیادی مانده است که باید انجام شود.
- دموکراسی تنها آزادی انتخابات نیست بلکه آزادی فعالیت نهادهای حقوقی و احزاب نیز ضروریست. آمریکا در این زکمینه هم آماده کمک به آذربایجان است. من به توانمندیهای آذربایجان بسیار خوش بین هستم.آذربایجان دارای تاریخی فوق العاده و منابه عظیم است و اینها شرایط لازم را برای توسعه هرچه بیشتر این کشور فراهم نموده است. آمریکا آماده کمک به دولت و ملت آذربایجان برای شکوفائی دولتی دموکراتیک، مستقل و برخوردار از حاکمیت ملی می‌باشد.

مبارزه با تروریسم
- نیروهای نظامی آذربایجان و آمریکا دوشادوش یکدیگر در کوزوو، افغانستان وعراق همکاری می کنندد.ما به تعمیق هر چه بیشتر روابط دو کشور می‌اندیشیم. من آذربایجان را کشوری با توانمندی‌های بزرگ می بینم.

ملاحظات
- الهام علی‌اف؛ رئیس جمهوری آذربایجان در کنفرانسی مطبوعاتی با حضور هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه امریکا اعلام کرد: ما انتظار داریم که دولت امریکا برای حل و فصل مناقشه باکو و ایروان بر سر منطقه جدایی‌طلب قره‌باغ با دو کشور و دیگر طرفهایی که برای حل این مسئله تلاش می کنند، همکاری نماید. وی گفت:مسئله قره‌باغ برای ما از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که اختلاف بر سر این مسئله مهمترین تهدید برای امنیت منطقه به شمار می رود. علیف افزود: ما خواستار آن هستیم که در کوتاه ترین زمان ممکن برای مناقشه قره‌باغ یک راه حل مبتنی بر قوانین بین المللی پیدا شود. رئیس جمهور آذربایجان اضافه کرد:مردم کشور ما از این مناقشه و پیامدهای ان رنج می برند. هیلاری کلینتن در واکنش به سخنان الهام علیف گفت: مشکلاتی که شما از آن رنج می برید برای ما نیز حائز اهمیت است.
- نمايندگان گروه "مينسک‌" سازمان امنيت و همکاري اروپا در شرایطی روز شنبه (12/4/89) در ايروان پايتخت ارمنستان نشست برگزار نمودند که ظرف دو هفته اخیر، تنش ها پيرامون اين منطقه بشدت افزايش يافته است. نمايندگان روسيه، آمريکا و فرانسه (روسای گروه مينسک) در اين ديدار روند حل و فصل مسئله قره‌باغ را مورد بحث قرار دادند. آنها همچنین با رئیس جمهور خودخوانده قره‌باغ نیز در خانکندی مرکز قره‌باغ دیدار و گفتگو نمودند.
- روسای گروه مینسک قرار بود 14 تیر عازم باکو شوند. اما به دلیل سفر وزیر خارجه آمریکا به باکو در روز یکشنبه و بمنظور دیدار با وی یک روز زودتر از موعد مقرر وارد باکو شدند. برنارد فاسیه رئیس فرانسوس، ایگور پوپوف رئیس روسی و رابرت براکه رئیس آمریکائی گروه مینسک قرا است با رئیس جمهور و وزرای امور خارجه و دفاع آذربایجان دیدار و گفتگو نمایند.
- روسای گروه مینسک با توجه به برگزاری نشست قریب الوقوع وزرای امورخارجه سازمان امنیت و همکاری اروپا در آلماتی قزاقستان( 16 و17 جولای سالجاری) در ایروان وباکو در خصوص کم و کیف مذاکرات وزرای خارجه آذربایجان و ارمنستان در زمینه مناقشه قره‌باغ که قراراست در حاشیه اجلاس مذکور وبا مشارکت آنان برگزار شود بحث وتبادل نظر نموده اند.
- روساي جمهوري روسيه، فرانسه و آمريکا در اجلاس اخير سران گروههای هشت و بیست کشور در کانادا از رهبران ارمنستان و آذربايجان خواستند، در زمينه پذيرفتن اصول حل و فصل مناقشه قره‌باغ بمنظور تنظيم موافقت نامه صلح ميان دو کشور تلاش کنند
- رهبران گروه‌هاي مسلح قره‌باغ اعلام کرده اند در صورت آغاز جنگ، خط لوله نفت باکو- تفليس-ارض روم و خط لوله گاز باکو-تفليس- جيحان را که از نزديکي منطقه قره‌باغ عبور مي کند، مورد حمله قرار خواهند داد.
- قره‌باغ در سال 1988 بصورت يکجانبه از آذربايجان اعلام استقلال کرده و اين مسئله منجر به مناقشه خونينی شده که بر اثر آن شمار زيادي از نيروهاي ارمنستان و آذربايجان کشته شدند و اين منطقه و هفت استان همجوار آن در کنترل جدايي طلبان قره‌باغ قرار دارد.
- در آستانه سفر هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه امریکا به باکو، اقدام کنگره امریکا در تخصیص کمک مالی بلاعوض به جدایی طلبان قره‌باغ برای سال 2011 موجب اعتراض تشکل ها و شخصیت های سیاسی جمهوری آذربایجان شد.
- سازمان آزادیبخش قره‌باغ (قات) با انتشار بیانیه‌ای این اقدام امریکا را حمایت ازتجزیه طلبی و نشاندهنده دروغ بودن شعارهای واشنگتن برای مقابله با تروریسم خواند. در بیانیه سازمان آزادیبخش قره‌باغ آمده است امریکا با اینگونه اقدامات بدنبال وادار ساختن باکو به پذیرش طرح صلح ننگین درباره قره‌باغ است. قات با درخواست از مقامات جمهوری آذربایجان برای خودداری از دیدار با هیلاری کلینتون خواهان برکناری امریکا از جمع روسای گروه مینسک برای حل مناقشه قره‌باغ شد.
- آیدین میرزاده از نمایندگان حزب حاکم ینی آذربایجان در پارلمان این کشور نیز گفت امریکا عمدا از جدایی طلبان قره‌باغ حمایت می کند. وی با طرح این سوال که آیا امریکا نمی داند که با این روش احیای تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان ممکن نخواهد بود؟ از مقامات باکو خواست به هیلاری کلینتون در این خصوص تذکر دهند.
- راسیم آقایف از کارشناسان سیاسی نیز با اشاره به سابقه سیاست های امریکا و انگلیس در حمایت از ارامنه، افزود حمایت محافل صهیونیستی امریکا از قره‌باغ و تخصیص کمک مالی به جدایی طلبان تعجب آور نیست. در ادامه سیاست های حمایتی امریکا از قره‌باغ، کنگره امریکا اخیرا کمک ده میلیون دلاری بلاعوض به جدایی طلبان قره‌باغ برای سال 2011 را تصویب کرد.
- نوروز محمداف، رئیس بخش روابط بین الملل نهاد ریاست جمهوری آذربایجان طی مصاحبه ای با شبکه آ.ان.اس آذربایجان پیش از ورود کلینتن به باکو و در واکنش به تخصیص کمکومالی آمریکا به ارامنه قره‌باغ گفته بود بهتر است واشنگتن مسائل را (‌در خصوص مناقشه قره‌باغ‌) دقیقتر مورد بررسی وارزیابی قرار دهد.
- کنگره امریکا سال گذشته نیز برای سال‌جاری میلادی کمک هشت میلیون دلاری به قره‌باغ اختصاص و همزمان کمک های مالی بلاعوض به جمهوری آذربایجان را (‌باستناد ماده 907 کنگره) متوقف کرد.
- اقدام اخیر کنگره امریکا در شرایطی است که جمهوری آذربایجان پیش از این به حمایت های امریکا از جدایی طلبان قره‌باغ اعتراض کرده است که با بی اعتنایی واشنگتن همراه بوده است.
- اختصاص کمک مالی برای جدایی طلبان قره‌باغ از سوی کنگره امریکا چند روز قبل از سفر وزیر خارجه آمریما به باکو قابل تامل بوده و حاکی از ارسال پیامی از سوی این کشور به آذربایجان می تواند تلقی شود.
- همزمان با حضور وزیر خارجه امریکا در باکو دیوید هریس رئیس کیته یهودیان آمریکا نیز در این کشور به سر می برد.وی برخلاف هیلاری کلینتن که از محل دفن حیدر علیف در محل موسوم به فخری خیابان ( محل دفن شخصیتهای سیاسی، فرهنگی مشهور آذربایجان )بازدی نکرد،به این مکان رفته و تاج گلی بر مزار حیدر علیف نثار کرد.
- یک‌ روز پیش از ورود هیلاری کلینتن به باکو، رئیس جمهور آذربایجان با ارسال پیامی به همتای آمریکائی خود ضمن تبریک فرا رسیدن روز ملی این کشور (روز استقلال ) توسعه، تحکیم وتعمیق روابط دوکشور در ابعاد دوجانبه، منطقه ای وبین المللی بویژه در زمینه تامین امنیت انرژی، تهدیدها وهشدارهای جهانی،تقویت ثبات منطقه ای مبارزه علیه تروریسم را از زمینه های موفقیت آمیز همکاریهای دو کشور دانسته وبر استمرار این روابط بر پایه تداوم و تحکیم دوستی فی مابین تاکید نموده بود.الهام علیف همچنین در این پیام با اشاره باینکه خدشه به تمامیت ارضی کشورش دردناک ترین مشکل ملت آذربایجان است، خواستار کمک آمریکا بعنوان یکی از روسای گروه مینسک در حل سریع صلح آمیز و عادلانه مناقشه قره‌باغ و آزادسازی اراضی اشغالی این کشور براساس قواعد شناخته شده بین المللی وحفظ تما میت ار ضی آذربایجان شده بود.
- المار حمد یارف در کنفرانس مطبو عاتی مشترک با همتای آمریکائیش در فرودگاه باکو ضمن اشاره به پیشرفتهای آذربایجان در زمینه دموکراسی از گامهای مهمی که این کشور در زمینه تقویت ثبات و اصلاحات و توسعه کشور برداشته سخن گفت. وی همچنین با تاکید بر نقش مهم امریکا در تامین امنیت جهانی و محیط بین الملل،آمریکا را نمود قدرت وصلح وثبات جهانی قلمداد نمود.
- از فضای حاکم بر سفر کلینتن و سخنان مطرح شده از سوی وی و مطالب مندرج در رسانه های آذربایجان و عدم انتشار محتوای مذاکرات وزیر خارجه آمریکا با رئیس جمهور آذربایجان و عدم طرح مسئل تنش زا و حساس در خصوص مسائل منطقه و ایران، چنین می توان احتمال داد که مذاکرات پشت درهای بسته مقامهای دو کشور شامل مسائل مربوط به ایران بویژه موضوع تحریم‌های جدید شورای امنیت سازمان ملل و کنگره آمریکا علیه ایران ومسائل مربوط به قره‌باغ، اوضاع گرجستان،همکاری باکو- مسکو، وضعیت پایگاه راداری قبله در آذربایجان که تحت اجاره روسیه بوده ومحتملا بصورت مشترک با واشنگتن مورد استفاده قرار دارد، مسائل دریای خزرانتقال انرژی از آذربایجان، مناسبات باکو –آنکارا، انتخابات آتی مجلس ملی در آذربایجان و وضعیت زندانیان سیاسی آذربایجان و فعالیت‌های مخالفان دولت باکو از محورهای مهم مذاکرات هیلاری کلینتن والهام علیف بوده است.
- تا لحظه تهیه این گزارش خبری در خصوص دیدار وزیر خارجه آمریکا با رهبران احزاب مخالف دولت از جمله، جبهه خلق، مساوات، دموکرات و... منتشر نشده است.قبل از سفر کلینتن به باکو خبری در خصوص دیدار وی با نمایندگان احزاب مخالف دولت در برخی از رسانه ها منتشر شده بود. بنظر می رسد این دیدار با مخالفت دولت باکو مواجه شده و دیدار وزیر خارجه آمریکا با نمایندگان تشکلهای جوانان از قبیل داالقا (یعنی موج‌)، کلوپ جوانان و ایرلی (یعنی رو به جلو رفتن‌) و... جایگزین دیدار وی با نمایندگان احزاب مخالف شده است. سخنان کلینتن در دیدار با جوانان در خصوص مسائل مربوط به دموکراسی و انتخابا ت آتی پارلمانی در آذربایجان این احتمال را تقویت میکند.
- همزمان با دیدار کلینتن از باکو عده ای از مخالفان دولت آذربایجان تلاش کردند تا با تجمع در مسیر تردد وی، نظر وزیر خارجه آمریکا را به خود جلب کنند که با مخالفت نیروهای پلیس آذربایجان مواجه شده و موفق به انجام آن نشدند. علیرغم اینکه باحتمال زیاد کلینتن از این حادثه توسط عوامل خود در سفارت این کشور درباکو مطلع بود واکنشی ازخود نشان نداد.

نظریه
با نگرش به اخبار مربوط به سفر وزیر خارجه آمریکا به آذربایجان ومحتوای اعلام شده از مذاکرات وی با مقامات آذری بنظر می سرد:
- در نشست قریب الوقوع وزرای خارجه سازمان امنیت وهمکاری اروپا در آلماتی قزاقستان و دیدار و مذاکره وزرای خارجه آذربایجان وارمنستان در حاسیه این نشست با مشارکت گروه مینسک در خصوص حل بحران قره‌باغ (که احتمالا پیرامون طرح بازبینی شده مادرید صورت خواهد گرفت) نتیجه قابل توجهی حاصل نگردد. با توجه به نوع و جنس موضع گیریهای وزیر خارجه آمریکا نه تنها این پیش بینی باحتمال زیاد صحیح خواهد بود. بلکه چشم انداز مثبتی که برای آینده نزدیک بتوان تصور نمود دراین خصوص مشاهده نمی شود. کمک نقدی واشنگتن به ارامنه قره‌باغ و عدم کمکش به باکو و تاکید بر ضرورت تعیین سرنوشت قره‌باغ توسط ساکنان این منطقه چشم انداز مثبتی را که به نفع آذربایجان باشد نشان نمی‌دهد.
- طرح تکراری برخی موضوعات قدیمی مانندحضور نیروهای بین المللی در محور قره‌باغ- ارمنستان ( شهر لاچین ) و نیز در میانه خطوط تماس نیروهای نظامی دوکشور درگیر و آزادسازی مرحله ای شهرهای اشغالی آذربایجان به استناد طرح تجدید نظر شده موسوم به طرح مادرید که از سوی گروه مینسک تدوین گردیده و عدم پاسخ طرف ارمنی به این طرح علیرغم اعلام امادگی طرف آذری و برخی عوامل دیگر که بصورت مستقیم وغیر مستقیم در این بحران تاثیر گذار است از اهم عواملی است که سبب میشود تا چشم انداز حل بحران را نتوان امیدوار کننده و مثبت ارزیابی نمود.
- در بعد داخلی بسیار بعید بنظر می رسد که آمریکا بخواهد و بتواند از مخالفین دولت آذربایجان حمایت نماید. احزاب مخالف دولت باکو پس از سفر وزیر خارجه آمریکا به آذربایجان بیش از گذشته دچار سرخوردگی شده و ازمیزان امیدواریشان به واشنگتن بیش از پیش کاسته خواهد شد. آمریکا همواره به منافع ملی خود اولویت قائل بوده و دموکراتیزه کردن کشورها را ابزاری برای نیل به آن می‌داند و در کشورهائی که منافعش تامین باشد اساسا موضوع دموکراسی صرفا ابزاری بیش نیست. به تعبیر دیگر دموکراسی باید به نفع آمریکا باشد، اگر نه حتی کشور دموکراتیک هم باشد مورد پسند و حمایت آمریکا نخواهد بود.
- و بالاخره می توان در مجموع سفر رئیس دستگاه دیپلماسی آمریکا به آذربایجان هر چند که از حیث حل بحران قره‌باغ (‌ان‌ هم به نفع آذربایجان‌) باحتمال زیاد نتیجه‌ای نخواهد داشت.اما با توجه به شرایط موجود در منطقه و مشغولیت‌های آمریکا در عراق، افعانستان، پاکستان، خاورمیانه و مسائل مربوط به ایران، این سفر را می‌تواند در برخی ابعاد سیاسی، اقتصادی و امنیتی به نفع آذربایجان ارزیابی نمود.

نگاهی به زندگینامه علامه فضل الله ؛ فقیه سیاسی اجتماعی لبنان

Sun, 04 Jul 2010 18:09:37 +0330

خبرگزاری مهر -مرحوم علامه محمد حسین فضل الله مرجع تقلید شیعیان لبنان علاوه بر تحصیلات حوزوی و فعالیت های مذهبی به انجام فعالیت های اجتماعی و تاسیس مراکز خیریه ایتام شهرت داشت.

سید محمد حسین فضل الله در سال 1354 قمری ( 1935م ) در نجف اشرف در یک خانواده روحانى لبنانی دیده به جهان گشود. وی تحت نظارت پدرش سید عبدالرئوف فضل الله از مراجع شیعه مراحل تربیت و تعلیم را به شیوه اى که در آن زمان مرسوم بود طی کرد.

علامه فضل الله در دوره کودکى وارد مکتب خانه شد تا خواندن و نوشتن و قرائت قرآن را بیاموزد. اما فضاى خشن مکتب خانه که تحت اداره افراد کهنسال بود با مزاجش سازگار نیامد و حتى آثار منفى بر روحیه اش گذارد لذا وارد مدرسه اى شد که مرکزى با نام (منتدى النشر) به سبک جدید تاسیس کرده بود. وى وارد کلاس سوم این دبستان شد و زمانى که کلاس چهارم را مى گذراند، دبستان را هم ترک گفت و در سن نه سالگى تحصیلات حوزوى اش را آغاز کرد. هم زمان با تحصیلات حوزوى و به تناسب سن و ذهنیت خویش به فضاى پیرامون و اوضاع زمانه توجه داشت و اندیشه ها و دغدغه هاى فرهنگى و سیاسى زمانه اش را از طریق مجلات مصر و لبنان و روزنامه هاى عراقى پیگیرى مى کرد.
سید محمد حسین برخی دروس حوزوی همچون منطق و اصول فقه را نزد پدر خود فراگرفت و در این مرحله استادى غیر از پدرش نداشت. تا این که براى فراگیر جلد دوم کتاب کفایة‍ الاصول به محضر یکى از اساتید ایرانى اش به نام شیخ مجتبى لنکرانى مى شتابد.

وی با اتمام کتاب کفایة الاصول به محضر مراجع آن دوره مانند سید ابوالقاسم خویى،‌‌‌‌‌ سید محسن حکیم، سید محمود شاهرودى و شیخ حسین حلى راه یافت و در کنار دروس اصول فقه، بخشى از کتاب (الاسفار الاربعه) معروف به (حکمت متعالیه) ملاصدرا شیرازى را نزد ملاصدرا بادکوبه‌اى فرا گرفت و مدت پنج سال نیز این درس را از سید محمد باقر صدر فراگرفت. استادش سید ابوالقاسم خویى به او توصیه کرده بود تا این درس را به طور جدى پیگیرى کند.

فضل الله در سال 1952 در سن هفده سالگى براى نخستین بار به قصد دیدار خانوادگى به لبنان رفت و در این سفر که هم زمان با چهلمین روز درگذشت سید محسن امین عاملى بود قصیده‌اى در رثاى او سرود و در آیین یادبود او قرائت کرد. وى در این قصیده بسیارى از مسایل سیاسى روز و از جمله مساله وحدت و بیدارى اسلامى و مهاجرت جوانان را مطرح و استعمار فرانسه را تقبیح کرد. روزنامه‌هاى آن روز لبنان این قصیده را تحریک کننده و احساس برانگیز توصیف کردند.

در سال 1966 جمعى از موسسان انجمن مذهبى "اسرة‌‌‌‌‌‌‌‌‌ التآخى" منطقه نبعه در حاشیه شرقى بیروت از فضل الله دعوت کردند تا در آن منطقه اقامت افکند. وى این دعوت را پذیرفت و در همین سال به قصد اقامت دائم به وطن اصلى خویش بازگشت.

در سال 1317ق زاده شد و در سال 1318 همراه خانواده به نجف اشرف مهاجرت کرد. وى نزد اساتیدى چون شیخ الشریعه اصفهانى محقق (ضیاء الدین) عراقى، محمد حسین اصفهانى کمپانى، شیخ محمد حسین نائینى، شیخ محمد جواد بلاغى نجفى و سید حسین بادکوبه‌اى مراتب تحصیلات حوزوى را طى کرد و به مرتبه مرجعیت شیعه و زعامت حوزه علمیه نجف رسید.

پویش فرهنگى و علمى علامه

سید محمد حسین فضل الله از سال‌هاى نخست نوجوانى، در کنار تحصیلات حوزوى مطالعات و فعالیت‌هایى را پى گرفت که در محیط بسته حوزه علمیه نجف چندان پذیرفته نبود. وى با تعمیق و تداوم مطالعات ادبى و قرائت مجلاتى چون مجله الکاتب طه حسین اندک اندک به وجود قریحه شعر در نهاد خویش پى برد و شروع به سرودن شعر کرد. بعدها این قریحه چندان در او شکفت که حاصل آن در قالب سه دیوان شعر منتشر شد.

در سال (1380ق) "جماعة العلما" ى نجف مجله‌اى فرهنگى – اسلامى را راه‌اندازى کردند که سید محمد حسین فضل الله در کنار سید محمد باقر صدر و شیخ محمد مهدى شمس‌الدین از مدیران آن بود و سرمقاله‌هاى سال دوم این مجله را با عنوان (کلمتنا) (سخن ما) به رشته تحریر درآورد.

سرمقاله نخست انتشار این مجله را سید محمد باقر با عنوان (رسالتنا) (رسالت ما) نگاشته است.

فضل الله به مدت 6 سال به نگارش مقاله و تالیف کتاب ادامه داد و در کنار سید محمد باقر صدر در تشکیل جنبشى شیعى در عراق نقش ایفا کرد. حاصل رایزنى‌ها و هم‌فکرى‌هاى فضل الله و صدر، پیدایى نخستین جنبش اسلامى شیعى در عراق با نام حزب‌ الدعوة الاسلامیه بود. تا آن زمان جامعه سنى عراق از چند حزب و جنبش -مانند اخوان المسلمین و حزب التحریر الاسلامى- برخوردار بود. فضل الله کتاب‌هاى (قضایانا على ضوء الاسلام) و (اسلوب الدعوة فى القرآن) را در چنین مرحله‌اى نگاشته است.

وى پس از بازگشت به لبنان در سال 1966 فعالیت‌هاى علمى، فرهنگى و اجتماعى گسترده‌اى را در لبنان به راه انداخت که امروزه پس از 45 سال از آغاز این فعالیت‌ها کارنامه پربارى از آن در ابعاد مختلف مشهود است.

وى با برگزارى جلسات تفسیر و وعظ دینى و اخلاقى و برنامه‌هاى پاسخ به پرسش‌ها-‌ که هنوز هم به صورت منظم تداوم دارد-‌ توانست تحول عظیمى در چندین نسل پدید آورد و چنان که خود مى‌گوید: افتخار تربیت غالب نیروهاى مبارز و فعالان مذهبى شیعه را از آن خود نماید.

تأسیس حوزه علوم دینى به نام "المعهد الشرعى الاسلامى" به هدف پرورش طلاب علوم دینى بخش دیگرى از فعالیت‌هاى فرهنگى و علمى سید محمد حسین فضل‌الله است. وى در این مدرسه تدریس درس خارج اصول وفقه را برعهده داشت. بسیارى از شخصیت‌هاى جنبش مقاومت اسلامى لبنان تربیت شده این مدرسه هستند. شهید شیخ راغب حرب از نخستین طلاب این مدرسه بود.

وى علاوه بر "المعهد الشرعى" که در شهر بیروت واقع است، حوزه علمیه ویژه زنان را نیز در بیروت و حوزه‌اى نیز در صور و حوزه المرتضى در دمشق (سیده زینب) را تا‌سیس کرده است. علامه فضل الله امروز در سن 75 سالگی به علت خونریزی شدید داخلی درگذشت.

تألیفات علامه

از سید محمد حسین فضل الله تاکنون بیش از هفتاد عنوان کتاب - ‌که درمجموع به بیش از یکصد جلد مى رسد‌- منتشر شده است.

برخى از کتاب‌هاى ایشان مجموعه سخنرانى‌ها و برخى دیگر تقریرات درس‌هاى خارج اصول و فقه ایشان است که به وسیله شاگردانشان تنظیم شده است.
پژوهش‌هاى قرآنى علامه

1 ) من وحى القرآن (تفسیر قرآن در 24 جلد)

2) الحوار فى القرآن

3 ) اسلوب الدعوه فى القرآن

4) من عرفان القرآن

5 ) حرکة النبوة فى مواجهه الانحراف

6 ) دراسات و بحوث قرآنیة

ب : کتاب‌هاى فقهى علامه

7) المسائل الفقهیه

8) الفتاوى الواضحه

9 )فقه الحیا‌ة

10) کتاب الجهاد

11 ) کتاب النکاح

12) القرعة و الاستخارة

13) الیمین و العهد و النذر

14) الاجارة

15) رسالة فى الرضاع

16) فقه الشریعة (رساله‍‍ى علمیه)

17) الصید و الذباحة

18) دلیل المناسک

19) الشرکة

20) الوصیة

21) المواریث

ج) اندیشه اسلامى علامه

22 )خطوات على طریق الاسلام

23 ) قضایانا على ضوء الاسلام

24) الاسلام و منطق القوة

25) الحرکة الاسلامیة، هموم و قضایا

26 ) من اجل الاسلام

27) مفاهیم اسلامیة عامه (10 جلد)

28) فى آفاق الحوار الاسلامى المسیحى

29) دنیا الشباب

30) دنیا المرأة

31) تأملات اسلامیة حول المرأة

32 ) قراءة جدیدة لفقه المرأة الحقوقى

33) الوحدة الاسلامیة بین الواقع و المثال

34 ) قضایا اسلامیة معاصرة

35) اسئلة وردود من القلب

36) المرجعیة و حرکة الواقع

37 ) الاسلام و المسیحیه

38 ) الاسلام و فلسطین

39) الاسلامیون و التحدیات المعاصرة

40) السلام و المشروع الحضارى

41 ) خطاب الاسلامیین و المستقبل

42 ) مع الحکمة فى خط الاسلام

43) الندوة (20 جلد)

44) الجمعة منبر ومحراب

45) صلاة الجمعة، الکلمة و الموقف

46 ) من وحى عاشورا

47 ) حدیث عاشورا

48 ) على طریق کربلا

49) تأملات فى آفاق الامام موسى الکاظم(ع)

50) فى رحاب أهل البیت علیهم السلام

51 ) آفاق اسلامیه

52 ) فى رحاب الدعاء

53) الانسان و الحیاة

54 ) حوارات فى الفکر و الاجتماع و السیاسه

55) روى و مواقف (3 جلد)

56 ) المعالم الجدیدة للمرجعیة الشیعیة

57 ) تأملات فى الفکر السیاسى الاسلامى

58 ) صراع الارادات

59) المقاومة الاسلامیة

60) شرح خطبة الزهراء (سلام الله علیها)

61) الفقیه و الامة

63 ) اراد‌ة القوه

64) بینات

65) الهجرة و الاغتراب

66 ) الزهراء القدوة

67 ) مطارحات فى قضایا قرآنیة

68 ) تحدیات المهجر

69 ) آفاق الروح (شرح صحیفه سجادیه در 3 جلد)

70 ) مجموعه هاى شعرى

71 ) یا ظلال الاسلام (رباعیات)

72 ) قصائد من اجل الاسلام و الحیاة

73) على شاطى الوجدان

فعالیت هاى اجتماعى علامه

گذشته از فعالیت‌هاى علمى و فرهنگى و سیاسى که فضل‌الله در لبنان و سوریه داشته است، فعالیت‌هاى اجتماعى ایشان چندان گسترده بوده که کمتر منطقه‌اى از کشور لبنان را مى‌توان یافت که اثر فعالیت اجتماعى ایشان در آن مشهود نباشد. شعله ‌ور شدن آتش جنگ‌‌هاى داخلى و تجاوزات صهیونیست‌ها، گذشته از خسارت‌هاى جانى و مالى، مشکلات اجتماعى فراوانى را در پى داشت که مهم‌ترین آن سرنوشت مبهم یتیمان و فرزندان شهدا و فقرا و معلولان بود.

انجمن خیریه (جمعیه المبرات الخیریه) که تحت نظارت سید محمد حسین فضل الله قرار دارد با کمک نیکوکاران اقدام به تاسیس مراکز و موسسات پیشرفته براى تربیت یتیمان و به ویژه فرزندان شهدا و فرزندان فقرا و تاسیس بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها و مساجد نمود. فرزندان شهدا به طور شبانه‌روزى در این مراکز خیریه اسکان دارند و مراتب تحصیلى‌اشان را در بخش آموزشى همین مراکز مى گذرانند.

مراکز خیریه ایتام تاسیس شده توسط علامه

1. مبرة الامام الخویى، بیروت (الدوحه

2. مبر‌ة الامام زین العابدین(ع)، البقاع (الهرمل)

3. مبرة الامام على بن ابى طالب (ع)، جبل عامل

4. مبرة السیده مریم(ع) ، جبل عامل، جویا

5. مبرة السیدة خدیجة الکبرى(ع)، بیروت (بئر حسن)

6. مبرة الحورا زینب، البقاع الغربى، سحمر

7. مراکز خیریه براى نابینایان و ناشنوایان

8. مدرسه النور (براى نابینایان)، بیروت

9. مدرسه الرجاء (ناشنوایان)، بیروت

مراکز بهداشتى تاسیس شده توسط علامه

1. مستشفى بهمن (بیمارستان بهمن)، بیروت، حارة حریک.

2. مستشفى السیدة زهرا(س)، جبل عامل، العباسیه.

علامه فضل الله مجاهدی تاثیرگذار در جهان اسلام بود

Sun, 04 Jul 2010 18:07:37 +0330

حزب الله لبنان در بیانیه ای درگذشت علامه سید محمد حسین فضل الله مرجع تقلید شیعیان این کشور را تسلیت گفت و سه روز را عزای عمومی اعلام کرد.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از پایگاه اینترنتی المنار، حزب الله لبنان در بیانیه ای درگذشت علامه محمد حسین فضل الله مرجع تقلید شیعیان این کشور را تسلیت گفت.

در این بیانیه آمده است: لبنان، امت اسلامی و جهان، علامه مجاهد آیت الله محد حسین فضل الله را از دست داد. مجاهدی که جهان اسلام مملو از علم، دانش، جهاد، تالیفات و مواضع و تربیت ایشان بود.

در بخش دیگر بیانیه گفته شده است که علامه فضل الله شخصیتی بود که آشکارا و با صراحت از مقاومت در برابر دشمن صهیونیستی حمایت و در برابر توطئه های استکبار ایستادگی می کرد.
حزب الله در ادامه بیانیه اعلام کرد که علامه فضل الله همواره به حفظ وحدت اسلامی پایبند بودند و برای جلوگیری از وقوع تفرقه و فتنه در جهان اسلام تلاش می کردند. علم، جهاد و مواضع ایشان الگویی برای تمامی مجاهدین آزاده باقی خواهد ماند.

حزب الله لبنان در پایان بیانیه ضمن تسلیت به ساحت مقدس حضرت ولیعصر امام زمان (ع)، خانواده علامه فضل الله و تمامی عاشقان وی در جهان مشارکت گسترده مردم در مراسم تشییع پیکر ایشان را خواستار شد.

همچنین حزب الله در این بیانیه 3 روز عزای عمومی اعلام کرده است.

علامه فضل الله از چند ماه گذشته تاکنون از اوضاع نابسامان جسمی رنج می برد. وی هفته گذشته برای درمان در بیمارستان بهمن بیروت بستری و روز جمعه دچار خونریزی شدید داخلی شد. وی امروز یکشنبه درسن 75 سالگی در بیمارستان درگذشت.

امنیت ملی از دیدگاه مکاتب گوناگون روابط بین الملل

Sun, 04 Jul 2010 17:55:26 +0330

احسان اعلائی پور - کارشناس روابط بین الملل

امنیت ملی ازدیدگاه واقع گرایان وآرمان گرایان
اندیشکده روابط بین الملل - برداشتهای اندیشمندان درحوزه امنیت تااواخرقرن بیستم متاثرازدوطرز تفکر،یعنی واقع گرایی وآرمان گرایی بود.
آرمان گرایان معتقدبودندکه بابرچیدن جنگ می توان به پیشرفت دردنیارسید،درحالیکه واقع گرایان بروضعیت وحالت دنیا متمرکزبودند.
آرمان گرایان مایل بودند که امنیت را حاصل صلح بدانند،بدین معنی که صلح پایدار باعث تامین امنیت همه خواهدشدودردیدگاه آنان جنگ مهم ترین تهدید ناشی ازمسئله امنیت ملی بود،وازاین روبود که سیاستهایی مانند خلع سلاح،کنترل تسلیحات وهمکاریهای بین المللی رامطرح نمودند.
درمقابل واقع گرایانی مانندمورگنتاوکارمعتقد بودند که قدرت ومنافع ملی مبنای اصلی وحاکم برروابط کشورها راتشکیل می دهد.همچنین شرایط بین المللی همراه بارقابتها ونزاعها نیز زمینه واقع گرایی رافراهم ساخت و آرمان گرایان را که بی توجه به زمان و هدف،قصد رسیدن به اهداف را داشتند مسئول به هم ریختن صلح می دیدند.
به زعم واقع گرایانی مانند مورگنتا،بول ووالتز دولتها تنها بازیگران عرصه جهانی هستند که درپی منافع ملی می باشند از این رو امنیت ملی نیزدرارتباط مستقیم باقدرت این بازیگران قرار دارد.
درمقابل ،آرمان گرایانی همچون رابرت کوهن،نای وبورتن براین عقیده اندکه قوام حیات بین المللی برپایه صلح می باشد.ازاین رو موضوع اصلی امنیت ملی باتحصیل رضایت عامه ازطریق برآوردشدن نیازهای مختلف ودموکراتیزه شدن نظام بین الملل ممکن است.
((واقع گرایان جستجوی امنیت رادرسایه کسب قدرت دانسته ودرواقع معتقدند که برای دستیابی به امنیت بایدقدرت راآنچنان افزودتا تهدیدات مقابل،قادر به ایجادناامنی نگردند.آرمان گرایان نیزبرای جستجوی امنیت درپناه صلح به نظریه سازیهایی برای قدرتمندشدن مجامع بین المللی پرداخته اند.))
ازنظرواقع گرایان قدرت امری ضروری برای تامین منافع دولتها تلقی می شودوبه عبارتی ازدیدگاه آنان امنیت به عنوان یکی ازمشتقات قدرت تلقی می گردد.
واقع گرایان آینده جهان را به دلیل افزایش بازیگران،پراز درگیری وکشمکش پیش بینی می کنندومعتقدند که هرج ومرج ویژگی محیط بین المللی است.
بطور کلی می توان گفت از نظر واقع گرایان سیاست بین المللی بر مبنای یک کشمکش بر سر قدرت استوار است ودر سایه قدرت است که امنیت بوجود می آید وقدرت به عنوان وسیله ای برای تامین و افزایش منافع دولتها و حفظ برتری آنها بسیار اساسی تلقی می شود،و جنگ در نظریات آنان ابزاری برای حفظ موازنه قدرت محسوب می شود.
این در حالی است که آرمان گرایان امنیت را حاصل صلح می دانندومعتقدند که در سایه صلح پایدار ما شاهد تامین امنیت خواهیم بود.
6-2-امنیت ملی ازدیدگاه پوزیتیویسم ها
یکی دیگر از دیدگاههایی که در مورد امنیت ملی مورد بررسی است دیدگاه پوزیتیویسم ها در این مورد است که در این بخش به بررسی نظریات این دیدگاه در مورد امنیت ملی می پردازیم.
پوزیتیویسم هایا اثبات گرایان معتقدند که دانش تنها ازطریق تجربه و حس بدست می آید.حقایق وایده های پیچیده درمورد دنیا ازاختلاط نظرات ساده تربدست آمده اند،پس به نوعی مسائل پیچیده،درنهایت می توانندبه اجزای ایده های ساده ترکه ازطریق تجارب حسی کسب شده اند بازگشت نمایند.
((اسموک وهارمن می گویند:فقدان تصورگسترده ازامکان وقوع صلح مهم ترین مانع درپیشرفت علمی وتحقق اهداف پست پوزیتیویستهاست))
آنها معتقدندکه اگرمردم بیشتری به امکان وجودصلح واقعی معتقدباشند احتمال برقراری صلح خودبه خود بیشترخواهد شد،زیرادرنظرآنها اعتقادات وساختارهای اجتماعی به مراتب مهمترازمسائل ژئوپلتیک هستند.
الکساندروندت نیزمعتقداست((که هیچ واقعیت مستقلی برای بی نظمی بین المللی وجودندارد بلکه بی نظمی چیزی است که حکومتها آن رابه وجودمی آورند.))
پوزیتیویسم می پنداردکه پدیده های امنیتی وبین المللی برپایه های مادی استواربوده ونیازبه تفاسیرمادی دارند.امنیت راعینی وقابل کشف وباروشهای عقلانی وباتجربه قابل تفسیروتبیین می پندارند.
7-2-امنیت ملی ازنظرسازه انگاران
سازه انگاران مسئله امنیت را صرفا درچارچوب نظامی مردود می دانندواین تاکیدنشان می دهدکه برای سازه انگاران صرفا امنیت نظامی و به بیان دیگرمصون بودن ازتهدیدات خارجی ملاک نمی باشد بلکه درداخل اجتماع ودرابعادوسطوح گسترده تری مدنظرقرار می گیرد.
وهمچنین سازه انگاران تحصیل امنیت ازطریق موازنه قوا وبازدارندگی رانامناسب می دانند،درحالیکه به مسئله اطمینان،اعتمادوهمکاری برای تحصیل امنیت تاکیددارندواین رویکردبه تحصیل امنیت نیزناشی ازاعتقادآنان به بستراجتماعی امنیت می باشد.
ایمانول آدلرومایکل بارنت،جزء متفکران سازه انگاری می باشند آنها نسبت به نقش اعتماد درمحافل امنیتی نظرمشخص تری ارائه نموده اند.
آنها معتقدند((که اعتمادمتقابل وهویت جمعی جزءشرایط ضروری درتغییرات صلح آمیزوشکل گیری اجتماع امنیتی است،ازسویی آنها معتقدند قدرت، دانش، معاملات، سازمانها و یادگیری اجتماعی درایجاد اعتمادمتقابل مفیداست.))
اماسوالاتی که درمورد نظریات سازه انگاران بانظریات دیگربوجودمی آید این است که این نظریات مسئله موازنه قدرت راچگونه تبیین می کند.
رئالیستها معتقدند که دولتها بوسیله قدرت متوازن می شوند واین درحالی است که نورئالیستها معتقدندکه دولتها برضد تهدیدات متحدمی شوندوبه بیان دیگرآنها برضد قدرت تهدیدکننده متوازن می شوند.
امارئالیستها دراینکه دولتها چگونه می توانند قدرت دشمن راتخمین بزنند توانا هستند اما تئوری آنها نحوه درک دولتها ازنیت خصمانه درمقابل نیت دوستانه رانشان نمی دهد،ولی سازه انگاران دراین مورد مفهوم هویت رامطرح می کنندومعتقدندکه هویت بافراهم آوردن معانی مشترک باعث کاهش تردیدها می گرددوبه کشورها درجهت شناخت دشمنان خودیاری می رساند،واین باعث ایجادامنیت می گردد.

تاثیر توان نظامی بر امنیت جمهوری اسلامی ایران

Sun, 04 Jul 2010 17:53:23 +0330

احسان اعلائی - کارشناس روابط بین الملل

اندیشکده روابط بین الملل - یکی از عوامل ایجابی در تامین امنیت ،توان نظامی هر کشور در مقابله با تهدیدات متعدد می باشد. در این نوشتار سعی می شود تا با به بررسی موقعیت ایران در بخش توان نظامی و تهدیدات چیشروی آن بپردازیم.

توان نظامی
دولت ها در نظامی هرج و مرج گونه به عنوان مهمترین بازیگران عرصه بین الملل همواره در جستجوی قدرت و تامین بیشترین منافع ملی خود هستند.دولت ها برای تامین منافع ملی و امنیت ملی همواره در صدد حفظ و افزایش قدرت خود به ویژه در بعد نظامی هستند.
دولت ها به آن دلیل به سوی افزایش قدرت گام بر می دارند که از عهده تهاجم به یک کشور و یا باز داشتن کشور دیگر از تهاجم برآیند.به عبارتی قدرت نظامی یکی از نشانه های آشکار قدرت به شمار می آید و کشورها نیز همواره در محیطی به سر می برند که در آن امنیت آنها مورد تهدیدهای داخلی و خارجی فراوان وهمیشگی قرار دارد.
از سویی قدرت نظامی موثر رابطه ای معنادار با توان اقتصادی نیز دارد.
در مورد شاخصه های قدرت نظامی می توان به ترتیب به تعداد ارتش و نیروی نظامی ، تجهیزات وتسلیحات , بودجه و هزینه های دفاعی ، فرماندهی و رهبری ، پشتیبانی و لجستیک اشاره نمود.
از نظر برخی از کارشناسان ، متغیرهای نشان دهنده قدرت نظامی یک کشور عبارت اند از:
((1- منابع راهبردی : شامل بودجه های دفاعی ، نیروی انسانی، زیر بنای نظامی ، موسسات پژوهشی ، توسعه ، آزمون و ارزشیابی رزمی پایگاههای صنایع دفاعی ، پشتیبانی و تدارکات جنبی
2- توان تحول پذیری : شامل تهدیدها و راهبردها ، روابط لشگری و کشوری ، روابط نظامی خارجی ، آموزش و ساماندهی ، ظرفیت و قابلیت نوآوری
3- توان و کارایی رزمی : شامل توانایی نیروی زمینی ( نیروهای پیاده نا منظم) ، نیروهای هم آهنگ پیاده و توپخانه، نیروهای رزمی ترکیب شده اولیه
4- توانایی نیروی دریایی
5- توانایی نیروی هوایی ))
به هر حال توانمندیهای نظامی یک کشور رابطه مستقیمی با توان اقتصادی و اندازه بودجه دفاعی آن کشور دارد.
به طور مثال (( در سال 2005 آمریکا با حدود پانصد میلیارد دلار بودجه , بالاترین بودجه دفاعی در جهان را داشته است و بودجه نظامی آمریکا پنج برابر بیشتر از کشورهای دیگر بوده است.))
البته گفتنی است که بودجه جمهوری اسلامی ایران نسبت به بسیاری از کشورهای جهان و حتی منطقه در سطح پایین تری قرار دارد.
حال آنکه ایران با تهدیدهای فراوانی روبروست که باید توجه ویژه ای به بودجه دفاعی کشور شود و هدف اصلی سیاستهای دفاعی کشور ارتقای توان دفاعی نیروهای مسلح برای بازدارندگی در برابر تهدیدها و حفاظت از منافع ملی و انقلاب اسلامی و منابع حیاتی کشور است.
از سویی حضور قدرتهای خارجی مانند آمریکا در کشورهای همسایه ایران و حمایت آمریکا از اسرائیل و حمایت برخی از کشورهای منطقه خلیج فارس از آمریکا و نیز تلاش آمریکا برای تحت فشار قرار دادن ایران از هر طریقی باعث گردیده که ایران در یک شرایط پیچیده و ویژه ای قرار گیرد.این در حالی است که عدم وجود امنیت واعتماد و وجود نا امنی در منطقه به رقابت های تسلیحاتی میان کشورها دامن زده است و به نوعی امنیت ملی ایران را نیز تحت الشعاع قرار داده است.
به طور مثال (( هزینه های نظامی خاورمیانه در سال 2006 بر اساس نرخ واقعی 2/8 درصد افزایش داشته است که معادل 72/5 میلیارد دلار ( با توجه به ارزش ثابت دلار در سال 2005 ) بوده است.عربستان سعودی با 14 درصد افزایش در سال 2006 همچنان بالاترین رشد سالانه را دارد.))
علاوه بر این تنها دید غالب در منطقه خاورمیانه برای دفع تهدیدات خارجی استفاده از تدارکات پیچیده نظامی است و همین امر تنها راه تامین کننده امنیت ملی کشورها قلمداد میشود و ایران نیز به اجبار تحت تاثیر این موج منطقه ای و مسابقه تسلیحاتی قرار گرفته است و از طرف دیگر با تهدیدات متنوعی در داخل کشور و منطقه خاورمیانه قرار دارد.
موقعیت ایران در خاورمیانه باعث گردیده است که نسبت به محیط بین المللی و منطقه ای و معادلات قدرت در خاورمیانه و جهان بی تفاوت نباشد و توجه به توان نظامی به عنوان یک ضرورت انکار ناپذیر برای ایران همواره مطرح بوده است.
چالشهای داخلی در ایران , مواجهه با اختلافات قومی و مذهبی , وجود تهدیدات از سوی قدرتهای خارجی حاضر در منطقه و تهدیدات موجود علیه ایران از سوی اسرائیل شرایط ویژه ای را پیش روی ایران قرار داده است که افزایش توان نظامی می تواند تا حدودی کاهش دهنده برخی از تهدیدات باشد.
خودکفایی ایران در ساخت و تولید انواع تسلیحات نظامی و حتی صادرات در این زمینه با توجه به تحریمهای متعدد قابل توجه می باشد اما نباید فراموش نمود که پرداختن به مسائل نظامی در منطقه به علت وجود بی ثباتی و ناامنی باعث گردیده که کشورهای منطقه برای تامین امنیت خود به یک مسابقه تسلیحاتی دست بزنند که همین امر نیز از نظر اقتصادی باعث اعمال فشار در بخش اقتصادی به این کشورها می شود.

جایگاه امریکا در سیاست خارجی ترکیه پس از جنگ سرد

Sun, 04 Jul 2010 17:50:37 +0330

احسان اعلائی - کارشناس روابط بین الملل

اندیشکده روابط بین الملل - هدف اصلی این مقاله پاسخ به این سوال است که آیا پس از پایان جنگ سرد روابط دو کشور ترکیه و امریکا نیز دستخوش تغییراتی اساسی گردیده است .
اتحاد بین آمریکا وترکیه اززمان اعلام دکترین ترومن درسال 1947تابه امروز دوام داشته وبه حفظ امنیت دوکشور کمک نموده است.
ترکیه به عنوان متحد ممتاز آمریکا حائزاهمیت بوده است،ترکیه درراس قوسی قرار داردکه ازسرزمینهای اشغالی فلسطین شروع می شودو از لبنان و روسیه، ارمنستان، آذربایجان و ایران می گذرد واقع شده است.
ترکیه درمجاورت با کشورهایی قرار دارد که برای سیاست خارجی وامنیت ملی آمریکا حائزاهمیت بوده است.
پس ازجنگ جهانی دوم روابط ترکیه باآمریکا مبنای راهبردی یافت .
سیاست خارجی ودفاعی ترکیه تابعی ازسیاست ونگرش کلی آمریکا به مسائل وتحولات بین المللی درمناطق گوناگون بود.برای ترکیه قدرت آمریکا درراستای ایجادتوازن باشوروی حیاتی می نمودوبرای آمریکانیز استفاده ازپایگاه اینجرلیک ترکیه برای نیرویهای نظامی،تاسیسات فرودگاهی وموشکی واطلاعاتی واقع در جنوب شوروی مفیدفایده بود.
ترکیه مانعی درجهت نفوذ شوروی به اروپای غربی محسوب می شدو روابط نزدیکی بااسرائیل داشت،اینها براهمیت ترکیه برای آمریکا می افزود،تجهیزنظامی ترکیه بوسیله آمریکا واسرائیل،برای این کشورفوق العاده مهم تلقی می شد،اماپس ازپایان جنگ سرد ترکیه وآمریکا هریک به ارزیابی متفاوتی ازروابطشان بایکدیگر دست یافتند وروابط دوکشور کمی به سردی نهادولی باحمله آمریکا به افغانستان پس ازوقایع یازدهم سپتامبروبعدعراق روابط دوکشور وارد مرحله ی جدیدی گردید. درسندسیاست امنیت ملی ترکیه چارچوب مناسبات وهمکاری این کشور باآمریکا،اروپا ورژیم صهیونیستی درقالب بندی های زیرتنظیم شده است.

((2- روابط وهمکاریهای ترکیه باآمریکا درمناطق مختلف خاورمیانه،بالکان،قفقازجنوبی وآسیای مرکزی راهبردی است))

راهبردنظامی این کشورکه برمبنای چهاررکن تبیین شده است.

همین عوامل باعث گردیدتاکمکهای مالی ونظامی آمریکابه ترکیه در راستای این مبانی افزایش یابدوترکیه نیزتلاش نمودتابه نوسازی ارتش خودبپردازد.
اما اهمیت ترکیه برای آمریکا رامی توان مواردی پس ازفروپاشی شوروی تابه امروز دسته بندی نمود.
((موقعیت ترکیه به گونه ای است که بی ثباتی آن می تواندبه فراترازمرزهایش باتاثیرات غیرقابل پیش بینی برهمسایگانش بخصوص درخاورمیانه کشیده شود))
- ترکیه به آبراهه ها وتنگه های مهمی مسلط است که راههای تجارت وجریان انرژی به بازارهای جهانی می باشد.
- بندرمدیترانه ای جیحان ترکیه،مقصدلوله باکو،جیحان می باشد.بنابراین ترکیه درراستای تلاش آمریکا برای کاهش وابستگی آذربایجان وبه طوربالقوه قزاقستان وترکمنستان به خطوط لوله روسیه نقش مهم ایفا می کند.
-روابط محکم سیاسی واقتصادی ترکیه باگرجستان وآذربایجان به ثبات این کشورها که اهمیت استراتژیک آنها بیشترازخودآنهاست کمک کرده است.گرجستان کریدور خط لوله باکو-جیحان محسوب می گرددو با توجه به روابط آسیب پذیراین کشورباروسیه ومنازعاتش باجدایی طلبان آبخاز واوستیای جنوبی که توسط روسیه حمایت می شوند به موقعیت این کشوروثبات آن کمک می کند.
- ترکیه کشوری مسلمان،دموکراتیک وسکولاراست وروابطش باآمریکابه واشنگتن کمک می کندتانشان دهد که می تواندباطیفی ازکشورهای مسلمان روابط دوستانه داشته باشد واینکه آمریکا مخالف اسلام نیست.
- حفظ ارتباط ترکیه بااسرائیل برای آمریکاحیاتی است.
((ترکیه پس ازدوران جنگ سرد تفاوتهای محسوسی بادوران جنگ سرد دارد.سرعت تغییرات سیاسی،اقتصادی دراین کشورسرعتی شتابان داشته است))
سیاستهای اقتصادی تورگوت اوزال دردهه1980 وپیامدهای ناشی ازپایان جنگ سرد، سیاست خارجی وداخلی ترکیه رابه شدت تحت تاثیرقرارداده است واین عامل متاثرازورودگسترده اسلام گرایان به عرصه سیاست براثراجرای سیاستهای آزادسازی بودوورود اسلام گرایان به عرصه سیاسی این کشورودرنهایت تثبیت موقعیت وپذیرش آنها ازسوی نخبگان سکولارونظامیان گردید.
اجرای این سیاستها باتضعیف سنت پایداروتاریخی دولت گرایی درترکیه زمینه رابرای رشدیک جامعه مدنی وبخش خصوصی نسبتا قدرتمند در دهه 1990 در سالهای آغازین قرن21فراهم کرد.
طبیعی است که تحول صرفا نمی تواندبه سطح داخلی یاخارجی محدودشود بلکه این دو درتعامل بایکدیگرقراردارند.به عبارت دیگرتغییرات صورت گرفته درعرصه داخلی ترکیه، سیاست خارجی این کشور رانیزتحت تاثیرخودقرارداده است.((رفتارسیاست خارجی ترکیه در سالهای گذشته مویداین امراست،مشارکت درجنگ اول خلیج فارس درسال1991برای آزادسازی کویت ونیزهمکاری باآمریکا ومتحدان غربی این کشور درایجادفضای پروازممنوع ومنطقه امن برای کردهای شمال عراق مثال بارزی دراین مورد می باشد.))
درکنارمباحث فوق رهبران ترکیه کوشیدند نقش موثری درحل وفصل بحرانهای بالکان،مناقشات قفقازوآسیای مرکزی وخاورمیانه ایفاکنند.
ازسویی تلاش ترکیه به الحاق به اتحادیه اروپا تحول مهمی درجهت گیریهای آینده ترکیه ایجاد خواهد نمود .
اززمان تاسیس جمهوری ترکیه ،نزدیکی به مجموعه غرب وخصوصا اروپا ،اولویت اصلی سیاست خارجی این کشور بوده است ،گرچه روابط ترکیه باآمریکاواروپا دارای افت وخیز زیادی بوده ولی دریک نگاه کلی ترکیه هیچگاه درسیاست خارجی خود غرب را از اولویت اصلی خود خارج نکرده واین روند هم چنان ادامه دارد.
با این وجودروابط ترکیه باآمریکاواروپا الزاما ازیک منطق واحدپیروی نمی کند.اهمیت استراتژیکی وموقعیت خاص ژئوپلیتکی ترکیه به عنوان پل ارتباطی آسیا،اروپا باعث شده است تا آمریکاوحتی اروپا برای تامین منافع خوددرمنطقه وخصوصا منافع امنیتی،نیازمندهمکاری ترکیه باشند.
((وضعیت جغرافیایی ترکیه به گونه ای است که می تواند بحرانهای خاورمیانه وقفقاز راسریعا به اروپا منتقل می نماید وهمچنین آمریکا به منظور حفظ امنیت درمنطقه نیازمندهمکاری های گسترده امنیتی باترکیه باشد.))
وضعیت فوق نوعی وابستگی متقابل امنیتی رامیان ترکیه وغرب ایجادکرده است ودلیل آغازمذاکرات الحاق ترکیه به اتحادیه اروپارا باید در همین واقعیت جستجونمود.
پیروزی قاطع حزب عدالت وتوسعه درانتخابات پارلمانی نوامبر2002وتشکیل یک حکومت قدرتمندبه رهبری رجب طیب اردوغان فضای جدیدی رادرعرصه سیاست داخلی وخارجی این کشورایجادنمود.
ارکان سیاست داخلی وخارجی حزب عدالت وتوسعه مبتنی برپیشبرداصلاحات اقتصادی وخصوصی سازی ازیکسووتلاش برای الحاق به اتحادیه اروپا ازسوی دیگرنمودهمین سیاستهاست.
پیروزی حزب عدالت وتوسعه باعث تضعیف موقعیت نظامیان درعرصه سیاست داخلی نیزگردید.
تنظیم وگسترش روابط باهمسایگان بخصوص باایران بخصوص درزمینه های اقتصادی، مبارزه باتروریسم،مسئله کردها،ثبات وامنیت درقفقاز وآسیای مرکزی وهمچنین ثبات وامنیت درعراق جایگاه ویژه ای دراین دوره یافته است.اما کماکان ادامه روابط ترکیه با آمریکاواسرائیل نیزدرسیاست خارجی این کشور مشهودمی باشد.
در مورد روابط ترکیه و آمریکا پس از پایان دوره جنگ سرد چنین می توان نتیجه گیری نمود،که ترکیه برای تبدیل شدن به یک قدرت منطقه ای مهم تلاش نمود تا باحرکت به سوی پیشرفت وتوسعه از طریق ایجاد اقتصادی پویا و قوی و همچنین ایفای نقشی مهم در مسائل خاورمیانه و تعامل و همکاری با تمام کشورهای منطقه ،تواناییهای خود را به اثبات برساند .
در موردروابط ترکیه وآمریکا ،ترکیه تلاش نمود تا روابط خود با این کشور را به روابطی نهادینه شده بر پایه شروط جدید تعریف نماید. 3- همکاری وهمبستگی ترکیه باآمریکا به نفع ترکیه است. 4- روابط ترکیه باآمریکاراهبردی است اماجایگزین سایرروابط ازجمله جایگزین روندعضویت ترکیه دراتحادیه اروپانخواهدشد. 5- نقش ترکیه درناتوبایدحفظ شودولازم است ترکیه جایگاه خودرادرسیاست ناتوحفظ کند. 6- اسرائیل متحدراهبردی ترکیه است وهمکاری ترکیه بااین رژیم منبع تهدیدبرای هیچ کشوری نیست. 1- بازدارندگی. 2- امنیت دسته جمعی(شرکت درائتلافهای منطقه ای،بیت المللی نظیرناتو،...) 3- دفاع پیشگیرانه. 4- مدیریت بحرانها وتخصیص بودجه نظامی مربوط به آن. 1- روابط ترکیه وآمریکا،تاریخی،ریشه ای وبرمبنای همکاریهای سیاسی،اقتصادی وامنیتی است وبایدبه حوزه تجارت وفناوری هم توسعه یابد.

نگاهی به قطعنامه 1325

Sun, 04 Jul 2010 17:43:07 +0330

سپیده دارمی - کارشناس مطالعات اجتماعی

اندیشکده روابط بین الملل - قطعنامه 1325 شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد زنان و طلح و امنیت آنان به اتفاق آرا در 31 اکتبر سال 2000 به اتفاق به تصویب رسید که با هدف ترویج برابری جنسیتی و حمایت از دختران و زنان در چارچوب ایجاد صلح می باشد. اهداف این قطعنامه از این قرار است:
1. افزایش تعداد زنان شرکت کننده در صلح بین المللی ، حمایت و امنیت زنان و ایجاد صلح در مناطقی که مخالفت و زور علیه آنان وجود دارد.
2. اطمینان از مشارکت برابر زنان در نهادها و تصمیم گیری فرایند های صلح.
3. افزایش و تقویت حمایت از زنان در چارچوب قوانین انسان دوستانه و حقوق بشر و نیازهای خاص آنان در طول مخالفت ها و خشونت ها می باشد.
4. نگاه جنسیتی یکپارچه و برابر در صلح، امنیت و عملیات بشردوستانه.
در این قطعنامه آنچه سازمان ملل متحد و کشورهای عضو آن نیاز دارند ، پاسداری از صلح و ترکیب و ترویج مشارکت کامل زنان است و همه تلاش ها برای حفظ و ارتقا صلح و امنیت مشخص شده است.در این قطعنامه تاریخی تجارب زندگی زنان در تمام چرخه مخالفت ها و خشونت ها به رسمیت شناخته شده اند به این ترتیب این قطعنامه ، خواستار افزایش مشارکت زنان در همه مکانیزم ها برای پیشگیری ، مدیریت و حل و فصل اختلافات و توجه به نیازهای ویژه زنان و دختران می باشد.
اینکه زنان و دختران از مضرات خاص تضاد رنج می برند را نمی توان انکار کرد.زنان دختران بر اساس جنسیتشان مورد خشونت واقع شده اند که این مشخصه وحشتناک تری از تمام خشونت های اخیر به عنوان شکلی از شکنجه ، روشی برای تحقیر آنان و یا گسترش وحشت و نا امیدی نسبت به آنان است. سازمان های حقوق بشر و بشردوستانه گزارشانی از خشونت د افغانستان، بروندی ، چاد، کلمبیا، ساحل عاج، جمهوری دموکراتیک کنگو ، لیبریا، پرو، رواندا، سیرالئون ، سودان ، چچن، فدرال روسیه ، اوگاندا و جمهوری سابق یوگسلاوی را گزارش دادند. به خاطر چنین درگیری هایی که عواقب مخربی برای زنان و دختران دارد ، تلاش برای ایجاد صلح و پیشگیری و برگشت از خشونت باید نقش زنان را در نظر گرفت. پروسه صلح می تواند نقطه آغازی برای پاسخگویی به آنان و جبران خشونت ها و مخالفت ها علیه آنان باشد. در واقع فرایند صلح می تواند از خشونت های آینده پیشگیری کند .
پژوهش و تجربه بسیاری از کشورها که دیدگاه های خود را در مورد عناصر اصلی و موثر در فرایند صلح بیان کردند از این قرار است:
1. زنان باید در تدوین برنامه و اجرای قوانین حکومتی ، جنسیتی حاضر باشند .
2. تبعیض در دسترسی به عدالت باید زمینه ای باشد برای مفروضات مربوط به طراحی پس از درگیری مکانیزم های حل اختلافات که باید بر آن غلبه کرد.
3. تجزیه و تحلیل نقش مبتنی بر تبعیض جنسی در علل درگیری های مصلحانه.
4. تجزیه و تحلیل روش خاصی که در آن زد و خورد و خشونت و مخالفت بر علیه زنان و دختران به عنوان شهروند .
5. توافق صلح باید در مقابل سیاست معنی داری از جمله مشارکت برای زنان باشد.
6. قانون حاکمیت باید قانونی متعهد برای ایجاد مسئولیت پذیری در قبال جنایات علیه زنان و مکانیزم هایی برای حفاظت از ایمنی و شان و منزلت زنان قربانی و شهود در یک روند قضایی باشد.
7. پرداخت غرامت باید غیر قابل تبعیض آمیز باشد . به خصوص اقتباس منافع زنان به نیازها و اولویت ها نابرابری های ساختار سیاسی که شکل منفی زندگی زنان و دختران می باشد.
8. هر فرایند صلح باید فرایندی را برای زنان از جمله تجاربی در تاریخ را فراهم کند.
بسیاری از این موارد ذکر شده ، بخشی از تعهدات بین المللی حقوق بشر است که توسط دولت ها برای از بین بردن تمام اشکال تبعیض علیه زنان و دختران انجام شده است. همچنین توجه بین المللی در از میان بردن مخلفت ها را در مناطقی که از این امر نادیده گرفته شده است را تسهیل می کند.
از قطعنامه 1325 به بعد ، تا به امروز 16 کشور برنامه های فعالیت ملی رادر اجرای قطعنامه ایجاد کردند. آن کشورها شامل : اتریش ، بلژیک ، شیلی، ساحل عاج، دانمارک، فنلاند، ایسلند، لیبریا، نروژ ، پرتقال ، اسپانیا، سوئد، سویس، هلند، اوگاندا و بریتانیا می باشد.

جایگاه ترکیه درسیاست خاورمیانه ای آمریکا پس ازیازدهم سپتامبر

Sun, 04 Jul 2010 17:41:11 +0330

احسان اعلائی پور - کارشناس روابط بین الملل

اندیشکده روابط بین الملل - در این مقاله ما در پی بررسی جایگاه ترکیه در سیاست خاورمیانه ای آمریکا پس از یازدهم سپتامبر هستیم.
افزون بردوعامل وجودشرایط مساعددرخاورمیانه وضرورت تغییروضع موجود درآن برای حفظ منافع آمریکا،عامل دیگری نیزدرتغییرسیاست خارجی آمریکا درمنطقه مزبورموثربود وآن رقابت آمریکا بااتحادیه اروپاوروسیه درخاورمیانه است.وجوداین سه شرط مکمل،سیاستگذاران آمریکا رابه این نتیجه رهنمون کردکه برای تضمین برتری آمریکا درقرن بیست ویکم،تغییرسیاست خاورمیانه ای آمریکا امری ضروری است،وضعیت خاورمیانه به گونه ای بودکه هم شکاف میان آمریکاوقدرت های بزرگ راافزایش می دادوهم زمینه تقویت مخالفان رادرمنطقه فراهم می کردازهمین رو ارتباط دادن تروریسم به خاورمیانه،هم موجب ائتلاف قدرتهای بزرگ می شدوهم قدرت چانه زنی دولتهای خاورمیانه، و متحدان منطقه ای آمریکا راکاهش می داد.
اما با وقوع حوادث یازدهم سپتامبر دید امریکا به ترکیه نیز تغییر نمود.تا پیش از فروپاشی شوروی نقش ترکیه در سیاستهای امریکا بسیار پررنگ بود زیرا مانعی در برابر نفوذ شوروی محسوب می گردید اما با فروپاشی شوروی نقش ترکیه نیز کمرنگتر گردید .
وقوع حوادث یازدهم سپتامبر باعث گردید تا امریکا از یک تهدید، فرصتی طلایی برای افزایش نفوذ خود در خاورمیانه و تامین منافع خود و همپیمانانش ایجاد نماید.
حمله به افغانستان وعراق به بهانه مبارزه با تروریسم همین فرصت بود.از سویی ترکیه یکی از اعضای ناتو محسوب می شد و مجبور بود تا با امریکا همراه گردد.ترکیه نیزبه نوعی از مبارزه با تروریسم استقبال نمود.
اما در حمله امریکا به عراق وضع کمی متفاوت بود ودر لشکر کشی امریکا به عراق امریکا امیدوار بود تا نیروهای خود را از خاک ترکیه وارد این کشور نماید اما در کمال تعجب با مخالفت ترکیه مواجه گردید.زیرا ترکیه همواره با مشکلات جدایی طلبی از سویی کردها مواجه بوده و تمامیت ارضی خود در این زمینه را مورد تهدید می دید.
با حضور صدام بر مسند قدرت در عراق ترکیه تا حدودی احساس راحتی می نمود زیرا صدام اجازه قدرت یابی به کردها را نمی داد و تهدید علیه ترکیه نیز تاحدودی کاهش می یافت .اما با حمله امریکا به عراق و سرنگونی حکومت صدام راه برای قدرت یابی کردها باز شدواین تهدیدی علیه ترکیه محسوب می گردید.
با این اوصاف روابط ترکیه با امریکا تا حدودی تحت تاثیر حمله امریکا به عراق قرار گرفت.
افزایش بی سابقه کاربرد خشونت از سوی پ.ک.ک مشکلات فراوانی را برای ترکیه ایجاد نمود و تقاضای ترکیه از امریکا مبنی بر حمایت از نابودی اردوگاههای آموزشی پ.ک.ک در شمال عراق همواره مورد بی توجهی واشنگتن قرار گرفته است.
اما استراتژی کلان آمریکاکه این کشورمی کوشدتاآنرادرخاورمیانه اجرانمایدعبارتنداز:
1-حل وفصل مناقشه اعراب،اسرائیل.
2-ادامه رونددمکراتیزاسون درخاورمیانه به تعبیرآمریکا.
3-مبارزه باگسترش اسلام گرایی.
4-جلوگیری ازرشدوتوسعه کشورهایی که مخالف سیاستهای آمریکادرمنطقه هستند.
5-دردست گرفتن منابع انرژی بخصوص نفت وگاز.
6-تحت نظرداشتن قدرتهای مختلفی همچون روسیه،چین و...
7-تامین امنیت اسرائیل درمنطقه.
امابطور کلی آمریکا سعی می نماید تا از موقعیت ترکیه در منطقه برای رسیده به اهداف خود استفاده نمایدو همچنین منافع همپیمانانش در منطقه را حفظ نماید و از این کشورها در برابر کشورهای مخالف امریکااستفاده نماید.آمریکا از پایگاه اینجرلیک ترکیه برای اعزام نیرووتجهیزات به افغانستان استفاده می نمایدونیروهای ترکیه نیز به همراه نیروهای ناتو مشغول فعالیت در افغانستان می باشند.اما بابطور کلی ترکیه و آمریکا متحدان طبیعی یکدیگر به شمار نمی آیندوروابط دو کشور نا متقارن می باشد.ترکیه قدرتی منطقه ای است که با نگرشی محلی و منطقه ای به منافع و اولویتهای خود می اندیشد و الزامات سیاست خارجی این کشور به کندی تغییر می نماید،حال آنکه آمریکا به خاطر ماهیت ابر قدرت بودن و محاسبات جهانی ،الزامات سیاست خارجی اش با شدت بیشتری تغییر می کند.