-
هشت مارس را بشناسیم
زهرا باقری, کارشناس مطالعات زنان
اندیشکده روابط بین الملل _ در رابطه با هشت، مارس يا روز زن در دنيا، اولين سوالي كه ذهن هر شنونده را به خود مشغول ميكند اين است كه در اين روز چه اتفاقي افتاده است؟ زادروز يا سالگرد درگذشت چه كسي است؟!.
در حاليكه برخلاف تصور عامهي مردم، روز هشتم مارس، زاد روز شخص حقيقياي نيست، در اين روز اولين نهال جنبشهاي اجتماعي آزاديبخش زنان در غرب صورت گرفته است.
جنبشهاي اجتماعي زنان، موسوم به فمنيست يا فمنيسم، حركتي از سوي زنان است براي احقاق حقوق از دست رفتهشان توسط مردان، حكومت، سياست، و تمام مظاهري كه به هر شكلي ممكن بود زن را به زير دست تبديل كند.
در معناي لغوي، فمنيسم از واژه فمنيم يا فمينا از زبان فرانسه گرفته شده است كه ريشه لاتين هم دارد و در زبان فارسی بعضی از انديشمندان داخلی، واژه «زنانهنگری» را معادل فمنيسم پيشنهاد دادهاند؛ يعنی از دريچه نگاه زنان، مسائل را تحليل كردن.
بعضی از فمنيستهای خارجی، واژه زنوری را معادل اين لفظ قرار دادهاند و بعضاً آن را به آزادیخواهی زنان معنا میكنند.
در اصطلاح دو معنا برای واژه فمنيسم آورده شده است:
در معناي اول به جنبشها و نهضتهایی اطلاق میشود كه بر اساس الگوی برابری، داعيه دفاع از حقوق زنان را دارند که اين معنا ناظر به يك نهضت اجتماعی است نه يک نظريه علمی.
اصطلاح دوم نظريهای است كه تبيينكننده فرودستی زنان است و آرمان خود را برابری زن و مرد میبيند که اصطلاح دوم، نظريهای علمی است، نه جنبشی اجتماعی.
و پيدايش اين جنبش به اواخر قرن نوزدهم، باز ميگردد. آنجا كه انقلاب صنعتي اتفاق افتاده بود و كار مردانه از كار زنانه جدا شدهبود و زناني كه تا ديروز دوشادوش مردان كار ميكردند مجبور بودند در خانه بمانند، اين به همراه ظلم و فشاري كه به زنان كارگر و فقير كه به جهت بالابودن هزينههاي زندگي نميتوانستند در خانه بمانند و از طرف ديگر حقوقشان توسط صاحب كارهايشان يا به اصطلاح صاحبان سرمايه ناديده گرفته ميشد، به اضافهي چند عامل ديگر، باعث ايجاد موجهاي مختلفي از اعتراض در غرب شد، تا اينكه در هشت مارس سال ۱۸۵۷، زنان کارگر کارگاههای پارچهبافی و لباس دوزی در نیویورک آمریکا به خیابانها ریختند و خواهان افزایش دستمزد، کاهش ساعات کار و بهبود شرایط بسیار نامناسب کار شدند، كه اين تظاهرات با حمله پليس و كتك زدن زنان به هم خورد.
سال ۱۹۰۷ در دورهای که مبارزات زنان برای تأمین حقوق سیاسی و اجتماعی اوج گرفته بود، بمناسبت پنجاهمین سالگشت تظاهرات نیویورک در هشتم مارس، زنان دست به تظاهرات زدند.
ایده انتخاب روزی از سال بهعنوان «روز زن» نخستین بار در جریان مبارزه زنان نیویورک با شعار "حق رای برای زنان" مطرح شد. دو هزار زن تظاهر کننده در ۲۳ فوریه ۱۹۰۹ پیشنهاد کردند که هر سال در روز یکشنبه آخر فوریه، یک تظاهرات سراسری در آمریکا بمناسبت «روز زن» برگزار شود.
در سال ۱۹۱۰، "دومین کنفرانس زنان سوسیالیست" که کلارا زتکین از رهبران آن بود، به مسئله تعیین "روز بین المللی زن" پرداخت. زنان سوسیالیست اتریشی قبلا روز "اول ماه مه" را پیشنهاد کرده بودند. اما اول ماه مه، جایگاه و مفهومی داشت که میتوانست اهمیت و جایگاه مبارزه مشخص بر سر مسئله زن را تحت الشعاع قرار دهد. زنان سوسیالیست آلمان، روز ۱۹ مارس را پیشنهاد کردند. مناسبت این روز، مبارزات انقلابی در سال ۱۸۴۸ علیه رژیم پادشاهی پروس بود که به عقب نشینی لفظی حکومت در نوزدهم مارس همان سال، از جمله در مورد مطالبات زنان، انجامید. "دومین کنفرانس زنان سوسیالیست" تاریخ برگزاری نخستین مراسم «روز زن» را ۱۹ مارس ۱۹۱۱ تعیین کرد. تصمیم گیری قطعی برای تعیین «روز جهانی زن» به بعد موکول شد.
بعد از انتشار قطعنامه کنفرانس در مورد تعیین «روز جهانی زن»، انترناسیونال دوم از این تصمیم حمایت کرد، و نخستین تشکیلاتی بود که این روز را برسمیت شناخت.
سال ۱۹۱۳ "دبیرخانه بین المللی زنان" (یکی از نهادهای انترناسیونال سوسیالیستی دوم)، هشتم مارس را با خاطره مبارزه زنان کارگر در آمریکا، بهعنوان «روز جهانی زن» انتخاب کرد. در همان سال، زنان در روسیه تزاری و در سراسر اروپا، مراسم «۸ مارس» را بشکل تظاهرات و میتینگ برگزار کردند.
در سال ۱۹۱۴ جنگ جهانی اول درگرفت. در اروپا که مرکز جنگ بود، زنان انقلابی تلاش کردند تظاهرات ۸ مارس ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ را تحت شعار مرکزی "علیه جنگ امپریالیستی" برگزار کنند. در کشورهای درگیر جنگ، طبقات مختلف به موافقان و مخالفان جنگ تقسیم شده بودند و انشعاب در صفوف جنبش زنان، مانع از برگزاری سراسری و گسترده «روز جهانی زن» شد.
در سال ۱۹۱۷ تظاهرات زنان کارگر در پتروگراد علیه گرسنگی و جنگ و تزاریسم، بانگ آغازین انقلاب روسیه بود. کارگران شهر در پشتیبانی از این تظاهرات، اعلام اعتصاب عمومی کردند. ۸ مارس ۱۹۱۷ به یک روز فراموش نشدنی در تاریخ انقلاب روسیه تبدیل شد.
سال ۱۹۲۱، "کنفرانس زنان انترناسیونال سوم کمونیستی" در مسکو برگزار شد. در آن کنفرانس، روز ۸ مارس بهعنوان «روز جهانی زن» بتصویب رسید. کنفرانس، زنان سراسر دنیا را به گسترش مبارزه علیه نظم موجود و برای تحقق خواسته هایشان فرا خواند.
از اواسط دهه ۱۹۳۰، دنیا یک بار دیگر بسوی جنگ جهانی جدید روان شد. برگزاری تظاهرات «روز جهانی زن» در کشورهایی که تحت سلطه فاشیسم بودند، غیر قانونی اعلام شد. علیرغم این ممنوعیت، در هشتم مارس ۱۹۳۶، زنان در برلین تظاهرات کردند. در همان روز، اسپانیای فاشیست شاهد تظاهرات هشتم مارس در مادرید بود. ۳۰ هزار زن کمونیست و جمهوریخواه، شعار "آزادی و صلح" سر دادند.
در پی جنگ جهانی دوم، انقلابات و جنبشهای رهاییبخش در کشورهای چندی درگرفت. چین با شمار عظیم زنان و مردانش در زمانی کوتاه گامهای بزرگی در جهت رهایی زنان به پیش برداشت. در آن سالها، عمدتاً دولتها و تشکیلات مترقی و انقلابی در بر پایی «روز جهانی زن» میکوشیدند.
در دهه ۱۹۶۰، در کشورهای آسیا و افریقا و آمریکای لاتین جنبشهای رهاییبخش بپا خاسته بود. در کشورهای سرمایهداری پیشرفته نیز جنبشها و مبارزات انقلابی و ترقیخواهانه بالا گرفته بود و جنبش رهایی زن نیز اوج و گسترشی چشمگیر یافت.
در آمریکا و اروپا، زنان علیه سنن و قیود و قوانین مردسالارانه و احکام اسارت بار کلیسایی بپا خواستند. در جنبش زنان موضوعاتی نظیر حق طلاق، حق سقط جنین، تامین شغلی، منع آزار جنسی، ضدیت با هرزهنگاری، کاهش ساعات کار روزانه و غیره مطرح شد. این جنبش موفق شد در برخی از این زمینهها پیشروی کند. در تظاهرات هشتم مارس ۱۹۶۹ زنان در دانشگاه برکلی در آمریکا گرد آمدند و علیه جنگ در ویتنام تظاهرات کردند.
و سرانجام در سال ۱۹۷۵ سازمان ملل هشتم مارس را بهعنوان «روز جهانی زن» برسمیت شناخت و دوسال بعد، يعني سال 1977 يونسكو 8 مارس را به عنوان روز جهانی زن، به رسمیت شناخت.
- پنجشنبه، ۹ مهر ۱۳۸۸
- اندازه متن : [ بزرگتر ] [ کوچکتر ]
- تعداد بازدید : 611
- نسخه مناسب چاپ
- ارسال به یاهو مسنجر
ارسال به دیگران
دیگر عناوین :
