-
انرژى هسته اى به مثابه علم، به مثابه تجارت
نويسنده: امير علي - ابوالفتح
منبع: روزنامه - شرق
بيش از دو هفته ديگر شوراى حكام آژانس بين المللى انرژى اتمى پنجمين جلسه خود را در مورد فعاليت هاى هسته اى ايران آغاز مى كند. اگر چه در حال حاضر شرايط سياسى حاكم بر شورا به گونه اى است كه ارجاع پرونده هسته اى ايران به شوراى امنيت سازمان ملل غيرمحتمل به نظر مى رسد، اما واشنگتن در طول يك سال گذشته هرگز نيت خود را براى كشاندن اين پرونده به شوراى امنيت پنهان نكرده است. فارغ از اينكه آيا ايالات متحده در دستيابى به اين اهداف خود در اجلاس آتى و يا اجلاسيه هاى بعدى موفق خواهد بود و يا خير، اين سئوال همچنان مطرح خواهد بود كه آيا اصولاً امكان جلوگيرى از گسترش فناورى هسته اى _ چه نظامى و چه غيرنظامى آن _ وجود دارد يا خير.
• انرژى هسته اى به مثابه علم
ترديدى در اين موضوع وجود ندارد كه انرژى هسته اى تركيبى از علوم، فنون و فناورى هاى مدرن است. از فناورى انرژى هسته اى تنها جنگ افزارهاى كشنده ساخته نمى شود. بلكه حاصل آن توليد انرژى، افزايش محصولات كشاورزى و كمك به حفظ جان انسان ها از طريق پزشكى هسته اى است. در عين حال در يك چرخه اتمى، علومى نظير فيزيك، شيمى، رياضيات و انواع رشته هاى مهندسى به كار گرفته مى شود. در چنين شرايطى برخورد امنيتى از سوى كشورهايى نظير آمريكا با علم، راه به جايى نخواهد برد.
در تاريخ ثبت است كه چگونه كليساى كاتوليك در مقابل علم گاليله ايستادگى كرد اما هرگز نتوانست از اشاعه ديدگاه هاى علمى اين دانشمند ايتاليايى جلوگيرى به عمل آورد. خصلت علم، نامحدود و غيرقابل كنترل بودن آن است. اگر چه مى توان سرعت پيشرفت و يا اشاعه علوم را كاهش داد، اما تاريخ بشريت كراراً ثابت كرده كه هيچ عاملى قادر به متوقف كردن تحقيقات علمى نشده است. از اين زاويه هيچ پروتكلى و يا هيچ قطعنامه اى نمى تواند از پيشرفت علوم هسته اى در جهان جلوگيرى به عمل آورد. در حقيقت توليد علم هسته اى كه مركب از علوم متعددى است از سوى كشورهاى پيشرفته به ديگر مناطق جهان راه يافته است. آموزش فيزيك هسته اى در مراكز دانشگاهى بزرگ غرب، بهره مندى از امكانات نامحدود اينترنت و جهانى شدن علوم و فنون مهندسى همگى سبب شده است كه زيرشاخه هاى علم انرژى هسته اى در سراسر جهان گسترده شود.
روزگارى، ناوهاى جنگى عامل قدرت استراتژيك به شمار مى آمدند. در آن دوران، اغلب كشورهاى غيراروپايى نه تنها اجازه ساخت چنين جنگ افزارهايى را نداشتند، بلكه حتى از داشتن نيروى دريايى نيز محروم بودند. همين وضعيت در خصوص تكنولوژى ساخت هواپيماى جنگى پيش از جنگ جهانى دوم و تكنولوژى ساخت موشك در سال هاى نخستين جنگ سرد حاكم بود. اما آنچه از سال ها محدوديت قدرت هاى بزرگ بر سر اشاعه تكنولوژى هاى مربوط بر جاى مانده، اين است كه اكثر كشورهاى جهان قادر به ساخت و توليد ناوهاى جنگى، هواپيماهاى نظامى و موشك هاى دوربرد هستند. اگر چه بخش عظيم اين روند به دليل رقابت هاى سياسى قدرت هاى بزرگ و نياز كشورها بحث حساس تامين امنيت بوده است، اما بى ترديد گسترش و ارتقاى فناورى هاى صنعتى و علوم پايه در اين زمينه نقش درخور توجهى داشته است. اگر دولت هاى بزرگ نتوانستند از بازتوليد اين علوم و فنون در ديگر كشورهاى جهان جلوگيرى به عمل آورند، بعيد به نظر مى رسد كه اكنون آنان در جلوگيرى از انتقال فناورى هسته اى به ديگر كشورها موفق باشند. حتى اگر مكانيسم هايى بر سر اشاعه سلاح هاى هسته اى از سوى نهادهاى بين المللى به وجود آيد، محصور كردن علم ساخت چرخه سوخت و يا احداث نيروگاه هاى هسته اى در دانشگاه ها، آزمايشگاه ها و صنايع جهان غرب تقريباً امرى محال خواهد بود.
افزايش تعداد كشورهاى هسته اى كه شامل كشورها با توان نظامى هسته اى و توان غيرنظامى هسته اى هستند، ظرف ۶۰ سال گذشته مويد اين واقعيت است كه اين روند در سال هاى آينده شتاب بيشترى نيز به خود خواهد گرفت. در حال حاضر اغلب كارشناسان و محققان معتقدند علومى نظير مشابه سازى انسان كه از سوى اكثريت قريب به اتفاق جامعه جهانى مذموم و غيراخلاقى به شمار مى آيد، براى هميشه به فراموشى سپرده نخواهد شد و سرانجام روزى از داخل لابراتوارهاى فوق سرى علم ژنتيك سر برخواهد آورد. تكنولوژى محرمانه ساخت و توليد ويروس هاى كشنده كه در بمب هاى ميكروبى به كار مى روند در حال حاضر به شكل غيرقابل كتمانى اشاعه يافته است.
• انرژى هسته اى به مثابه تجارت
ماجراى همكارى هسته اى ليبى با ايالات متحده آمريكا بر سر افشاى برنامه هاى هسته اى اين كشور يك واقعيتى را آشكار ساخت و آن اينكه در جهان شبكه گسترده اى از تجارت تكنولوژى هسته اى وجود دارد كه همانند اغلب فعاليت هاى تجارى غيرقانونى و پنهانى، قابل كنترل نيست. در جهان گروهى متقاضى فناورى و تكنولوژى هسته اى هستند و گروه ديگر توليدكننده آن به شمار مى آيد. براساس اصلى كه قدمتى به تاريخ حيات بشر دارد، تجارت ميان مشترى و فروشنده محصولات هسته اى به وجود آمده است. در اين ميان صنايع توليدكننده در كشورهاى پيشرفته صنعتى از طريق شبكه هاى بازرگانى از ساليان پيش مشغول تجارت در اين رشته پرسود بوده اند. هرگز نبايد فراموش كرد بزرگ ترين سازندگان توربين هاى هسته اى و رآكتورهاى اتمى، كمپانى هاى عظيم آمريكا نظير بكتل بودند، شركت هايى كه حتى دو تن از تندروترين مقامات دولت رونالد ريگان يعنى جورج شولتز، وزير خارجه و كاسپار واينبرگر وزير دفاع وقت آمريكا از درون آن به كاخ سفيد راه يافتند. اما اين مسئله هرگز موجب آن نشد كه شركت هايى نظير شركت بكتل از مناقصات پرسود احداث نيروگاه هاى هسته اى و يا فروش فناورى هسته اى به ديگر كشورهاى جهان چشم پوشى نمايند.
سودجويى هاى كاسب مآبانه، رقابت هاى شديد اقتصادى و تلاش براى حفظ بازار مصرف از سوى شركت ها و كمپانى هاى مربوطه همگى سبب شده است كه در طول چند دهه گذشته، تكنولوژى هسته اى برخلاف تلاش دولت هايى نظير دولت آمريكا در سطح جهان اشاعه يابد. در روزگارى، برخى از كشورها همانند ايران دوران پهلوى از سوى كمپانى هاى بزرگ غربى براى خريد يك رآكتور هسته اى تحت فشار قرار مى گرفتند و يا اينكه كشورهايى نظير هند، پاكستان، آفريقاى جنوبى، برزيل و آرژانتين سالانه ميليون ها دلار پول به جيب اين شركت سرازير مى كردند. البته اين موارد جدا از تلاش كشورهاى اروپايى نظير آلمان، فرانسه، انگلستان، اسپانيا، ايتاليا و بلژيك براى دستيابى به تكنولوژى پيشرفته و تجارت پرسود هسته اى در سطح جهان بود.
در حال حاضر تجارت هاى كشف تراز تجارت هسته اى با گردش چندصدميليارد دلارى پول و سرمايه در حال جريان است. به عبارت ديگر همان دلايلى كه سبب مى شود تجارت مواد مخدر، تجارت فحشا و تجارت انسان همانند تجارت هاى مشروع به حيات خود ادامه دهد، موجب مى شود كه تجارت فناورى هسته اى و چه بسا تجارت تسليحات هسته اى نيز از سد موانع بى شمار بين المللى عبور كند، بدون آنكه تلاش هاى آمريكا در تحريم ديگر كشورها مثمرثمر واقع شود.
• امنيت براى همه
آنچه كه سبب شده تا محصول علم انرژى هسته اى از امنيت استراتژيك در جهان برخوردار شود، كالاى امنيتى آن است. به عبارت ديگر چون از دل انرژى هسته اى، امكان ساخت سلاح اتمى بيرون مى آيد، كنترل علمى و تجارى آن به يك ضرورت تبديل شده است. اما تا زمانى كه احساس ناامنى در جهان وجود دارد و تا هنگامى كه برخى از كشورها براى پيشبرد ديپلماسى خود به چنين سلاح هايى متوسل مى شوند، امكان مهار خطر هسته اى در جهان وجود نخواهد داشت. آمريكا نخستين كشورى بود كه غول هسته اى را از چراغ جادو خارج كرد. آلبرت اينشتين دانشمند نامى جهان به اين دليل با پروژه فوق سرى توليد بمب اتمى از سوى دولت آمريكا مخالفت كرد كه به خوبى مى دانست بازگرداندن غول به چراغ جادو در جهان پرخطر و بى ثبات قرن بيستم ميسر نخواهد شد.
اگر چه توسل جستن به اين نظريه كه «چون آمريكا بمب هسته اى دارد، ديگر كشورها نيز بايد به دنبال اين توانايى باشند» نه تنها خطرناك بلكه غيرواقعى به نظر مى رسد، اما اگر دولتمردان آمريكايى واقعاً گسترش جنگ افزارهاى هسته اى را مغاير امنيت ملى كشورشان ارزيابى مى كنند، حداقل بايد از وارد كردن بمب هاى هسته اى مينياتورى به زرادخانه اتمى خود چشم پوشى نمايند و يا اينكه دكترين حمله پيشدستانه را جايگزين دكترين بازدارندگى در استراتژى هسته اى كشورمان نكنند. چرا كه در غير اين صورت هيچ عاملى قادر نخواهد بود كشورى نظير كره شمالى را از دستيابى به سلاح هسته اى به منظور تضمين امنيت خود بازدارد.
• مشكل ايران نيست
انرژى هسته اى محصول هم بشرى است كه قابل مهار نيست، انرژى هسته اى تجارتى است كه قابل كنترل نيست و نهايتاً انرژى هسته اى پديده اى است كه بدون در نظر گرفتن جنبه هاى امنيتى و سياسى قابل كتمان نيست. تا زمانى كه در اين معادله تغييرى صورت نگيرد، فناورى هسته اى، چه فناورى نظامى و چه فناورى غيرنظامى آن در سرتاسر جهان گسترش خواهد يافت.
در اين ميان تنها مشكل جمهورى اسلامى ايران نيست كه بنابر دلايل سياسى حاكم بر خاورميانه به تلاش براى دستيابى به بمب اتمى متهم مى شود، بلكه حتى كشورى نظير برزيل نيز از سوى دولتمردان آمريكايى به يك «مشكل اتمى» تبديل خواهد شد.
- دوشنبه، ۲۰ مهر ۱۳۸۸
- اندازه متن : [ بزرگتر ] [ کوچکتر ]
- تعداد بازدید : 574
- نسخه مناسب چاپ
- ارسال به یاهو مسنجر
ارسال به دیگران
دیگر عناوین :
