-
جستاری پژوهشی درسیاست، قدرت ونابرابری (بخش سوم)
حبیب عشایری, کارشناس سیاسی
10-عوام فریبی واقتدارگرایی:
اندیشکده روابط بین الملل _ بهره گیری گسترده وسوء ازاعتماد عمومی باتوسل به تبلیغات سیاسی رسانه های مختلف ارتباط جمعی وفریب افکارعمومی ازجمله شیوه های مرسوم وجاری بسیاری از کشورهای عقب مانده ودرحال توسعه است . البته وجودجمع کثیری ازافرادفاقدسواد درمیان اقشارمختلف اجتماعی وعدم برخورداری بسیاری ازمردم جوامع فوق ازتوانایی لازم جهت تجزیه وتحلیل مسائل سیاسی – اقتصادی حاکم زمینه لازم برای عوام فریبی هرچه بیشتر مردم وافزایش اقتدارگرایی نظام سیاسی تسهیل وفراهم می نماید." تافلرمعتقداست دوران تازه به انقلابهای انفجارآمیز سیاسی درجوامع اقتدارگرا واستبدادی خواهدانجامید از دید او انقلاب ارتباطات با گسترش آگاهی های سیاسی واجتماعی زمینه رابرای بررسی چندوچون مشروعیت رژیم های اقتدارگرا آماده خواهدکرد واین حکومتهارا متزلزل ترخواهدساخت. به گفته وی دوران تازه دوران سخت انقلابی است که پیش فرض های کهنه ماراباطل می سازد ودرچارچوب آن روش های کهنه تفکر،فرمول های قدیمی ،احکام جزمی وایدئولوژی های دیگرباواقعیات روز تطبیق نمی کند."14 بنابراین حاکمان سیاسی بانادیده گرفتن حقوق حقه مردم وحذف قوانین مبتنی بر مشی مردم مداربا وارونه جلوه دادن عملکردگذشتگان وبزرگ نمایی گزارش های عملکردی خودوحتی تخریب چهره های سیاسی –اقتصادی باجذب خیل عظیمی ازآحاداجتماعی امکان تثبیت حضورخودرادرچرخه قدرت تداوم می بخشندوباچینش هواداران درمناصب سیاسی واعمال واجرای برنامه های کوتاه مدت وعامه پسند مسیراقتدارگرایی وشکل گیری نظام مبتنی برمشی دیکتاتوری راهموار می نمایند."اصولا اقتداردارای اقسام مختلفی است که مهمترین آنها عبارتنداز:الف) اقتدارزورمندانه؛ این نوع اقتدارطبق قانون واختیارات رسمی اعمال نمی شودبلکه زورمحض ضمانت اجرای آنست . ب) اقتدارناشی ازقانون اساسی؛ مانند اقتداررییس جمهور یافرماندارج) اقتدارفرهی؛ به گفته ماکس وبر اقتدار فرهی برقهرمان پروری مقدس ویژه واستثنایی یا برخصلت وصفت ستوده یک شخص متکی است. د) اقتداردینی؛ به کسانی که درسلسله مراتب دینی موقعیت برتری دارند مربوط است ه) اقتدارآسمانی؛ گاهی کسانی مدعی شده اند برگزیده خدایند وخداوند به آنها اقتدارداده است و) اقتدارنیایی؛ این نظام اقتدار درشکل پادشاهی حکومت وجوددارد ز) اقتدارنخبگان؛ این نوع اقتدار راگروه های کوچک افراد برپایه شخصیت ، دانش وتخصص یاثروت خوددارند ح) اقتدارسنتی ؛ این نوع اقتدار برعرف های سنتی ، باستانی وقراردادهای اجتماعی مبتنی است ت) اقتدارقانونی- عقلایی وپایه این اقتدار قوانین کشوراست وبطورعمده درنظام دموکراتیک وجوددارد."15
11-جامعه بسته ودوستانش:
بطور مشخص درجوامع بسته که علی الاصول حاکمان آنها برخواسته ازرای مستقیم مردم نیستند محدودیت های بسیاری برفعالیت حرفه ای نخبگان فکری وابزاری حاکم است " زیرا نخبگان فکری که شامل نویسندگان،دانشگاهیان،متخصصین،کارشناسان،خبرنگاران وهنرمندانی هستند اندیشه وروش ورهیافت وراهبردتولید می کنند.آنچه که حائز اهمیت است اینکه معاشرت منطقی وسامان یافته میان نخبگان فکری ونخبگان ابزاری می تواند سرنوشت یک جامعه راتعیین کند."16 چنانچه [مدارا] یکی از مشخصات برجسته فرهنگ لیبرالیسم که جوامع بسته فاقد این مشخصه هستند بعنوان" یکی ازوظایف دولت جامعه ویافرد است که بموجب آن نبایددرفعالیت ها یاعقاید دیگران مداخله شود. هرچند موردپسند یاحتی تاییدنباشند، البته تاجایی که این قبیل فعالیت ها وعقاید به حق برابر دیگران درچگونگی اعمال وعقاید خویش تجاوزنکند."17 ازسوی دیگردرآندسته ازجوامع بسته که بنوعی باتوسل به رویکردی خاص تقدیرگرایی رابه گونه ای بامشروعیت الهی حکومت درمی آمیزند به زعم خواجه رشیدالدین فضل اله همدانی درواقع" کلاه دولت وقبای حشمت برسروبرآن کس لایق وزیبا می افتد که حق سبحانه وتعالی می خواهد. ایشان دوبیت راهم دراین راستاذکرمی نمایند:
ای به کوشش فتاده درپی بخت بخت ودولت به کاردانی نیست
روکه شاهی ومال وغربت وجاه جزبه تایید آسمانی نیست "
بنابراین به دلیل فقدان دموکراسی ونادیده گرفتن رای ونظر مردم درجوامعه بسته وعقب مانده ماشاهد فرارسرمایه های مادی وفکری ازاین قبیل کشورها به جوامع توسعه یافته هستیم . به گونه ای که "برپایه برخی یافته ها ،زیان سالانه برآمده ازفرارسرمایه های فکری ازاین دسته جوامع بیش از 3 برابر درامدهای نفتی است."
12-شوربختی جوامع واپسگرا:
فقدان جامعه پذیری سیاسی درجوامع واپسگرا بعنوان یک ضعف جدی دررهنمون نمودن این کشورها به سمت توسعه یافتگی تلقی می گردد."زیرا جامعه پذیری سیاسی به مشارکت سیاسی فرد درجامعه می انجامد وضمن وابسته کردن فرد به نظامی که به آن تعلق دارد وی رابرای قبول مسئولیت های گوناگون اجتماعی آماده می کند.دراین فرایند افراد می آموزند که باید بامشارکت درروند تصمیم گیریهای اجتماعی وسیاسی درسرنوشت خویش شرکت کنند."20 دراین ارتباط "ساموئل هانتینگتون براین نظر است که هراندازه یک نظام سیاسی ازسادگی به پیچیدگی ،ازوابستگی به استقلال ، ازانعطاف ناپذیری به انعطاف پذیری وازپراکندگی به یگانگی گرایش پیداکند.به همان نسبت به میزان توسعه سیاسی آن افزوده خواهد شد."21بنابراین جوامع واپسگرا رامی توان فاقد ضرورت های تربیتی ذیل که ازجمله ویژگیهای برجسته کشورهای قرن 21تلقی می گرددمانند نگرش کلان بین المللی ،هنرمعاشرت میان ملتی،محاسبه گرایی،هنرترکیب وتبدیل،خودیابی،تربیت اخلاقی، توسعه فرهنگی ،وطن دوستی،توجه به بهداشت ومحیط زیست ومسئولیت اجتماعی دانست.
13-دین ورزی ورشدسیاسی:
"ماهنوز نمونه ای نداریم که کشوری توانسته باشد درکناردین ودیانت به درجات عالی صنعتی برسد ویک کشور توسعه یافته به معنای اقتصادی ومدرن باشد. نمونه های موجود درتوسعه اقتصادی نمونه هایی هستند که درفرهنگ سیاسی وهرفرهنگ مملکت داری ، سکولاریسم راانتخاب کردند ونکته این است که منطق دینی توسعه یافتگی ازنوع صنعتی ،منظم وپیشرفته اش را نفی نمی کند این نکته ذهنی است واصولا دین را آیا مایک مجموعه اصول واحکام منطقی وعقلی می دانیم یااینکه مجموعه سنن انباشته شده که باسنتهای احتمالا غیرمنطقی اجتماعی وتاریخی ممزوج شده است. بدین معنا میشود دینداروموحدبودودرعین حال به سیستم ،نظم ،صنعت ،بوروکراسی قوی وهویت مستحکم نیز دسترسی پیدا کرد. بنابراین فرمول وگره اصلی بحث درتعریفی است که ماازدین داریم، چگونه مبانی دینی رابا مبانی علمی می توانیم مخروج کنیم که بامقتضیات شرایط موجود تمدن فعلی درسطح بین المللی انطباق داشته باشد."علی الاصول دین ورزی واعتقاد به مکتب ایدئولوژیکی خاص مانع توسعه ورشدسیاسی نیست . چنانکه وقوع انقلاب های صنعتی درجوامع توسعه یافته کنونی همراه بااعتقاد عمیق مردم آن کشورها به ادیان مختلف ازقبیل مسیحیت ویهودیت بود.لیکن نکته ای که حائز اهمیت بسیاراست اینکه جوامع توسعه یافته کنونی بارویکردسکولاریستی گام درتوسعه ونیز رشدسیاسی نهاده اند. به گونه ای که ماشاهد نهادینه شدن فرهنگ دموکراسی وارتقا میزان رشدسیاسی درآن کشورها هستیم، درمقابل آمیختگی نامتعادل دین درنظام سیاسی برخی از کشورهای درحال توسعه موجب بروز وظهوردیدگاهی دراماتیک نسبت به واقعیت شده است براین اساس بطورعام" ایدئولوژیهای انقلابی معمولا دارای دیدگاهی دراماتیک نسبت به واقعیت هاهستند ونیکی وبدی وحق وناحق رابه آسانی مشخص می کنند وهمین دیدگاه دراماتیک زمینه مساعدی برای رشد افسانه است. افسانه پردازی وساده سازی واقعیت ها درایدئولوژیهای انقلابی تااندازه زیادی علت می گرددواحساس دوره انقلاب است."
14-دموکراسی،انتخابات وعدالت:
"فرانسیس بیکن درسده شانزدهم میلادی همان حرفی رازد که بیش ازپنج سده پیش از او فردوسی زده بود. فردوسی گفته بود [توانا بودهرکه دانا بود] وبیکن گفت [دانش قدرت است] بایدپرسید چرا سخن فرانسیس بیکن تااین اندازه براندیشه مدرن باخترزمین اثرگذاشته ومقولاتی مانند دموکراسی ،برگزاری انتخابات آزاد وبرقراری عدالت به معنای واقعی آن دراین جوامع نهادینه گردیده است . لیکن سخن فردوسی درکشورهای درحال توسعه تنها درحد یک شعار مانده است."24 بدون ایجاد یک نظام سیاسی مبتنی براندیشه مردم سالاری نمی توان انتظاربرگزاری انتخابات آزاد رادرحضور نامزدجریان های سیاسی مختلف داشت ."برخی ازمزایای دموکراسی رامی توان درکارایی حکومت،تامین آزادیهای فردی،تامین برابری،آموزش توده ها،تقویت میهن پرستی ،تامین ثبات حکومت،نظم وپیشرفت،ارزش مردم،حکومت متخصصان ونمایندگان مردم،آموزش شهروندان ،شکل گیری معقول حکومت وتکریم نکردن قدرت خلاصه نمود."25 ضمن آنکه برقراری عدالت واقعی وگسترانیدن چتررفاه برزندگی اقشارمختلف اجتماعی بویژه دهک های پایین جامعه درگرو دموکراسی است ."آرتورشلزینگر دولت رفاه راچنین تعریف می کند:نظامی که درآن حکومت متعهدمیشود سطوح معینی ازاشتغال ،درامد،آموزش،کمک بهداشتی ،تامین اجتماعی ومسکن رابرای همه شهروندان خودفراهم کند.بنابراین وظایف دولت رفاه رابرای برقراری عدالت می توان دربهبودی بهداشت،گسترش آموزش وپرورش ،امنیت اقتصادی وتوسعه خدمات اجتماعی تلخیص نمود."26 حال با توجه به مطالب فوق بایدگفت چگونه می توان ازمسئولین ونمایندگان برخواسته ازنظام دیکتاتوری انتظارتامین بموقع مطالبات مردمی راداشت. بطورحتم آنها فرصت ایجادشده ناشی ازحضور درصحنه قدرت رامغتنم شمرده وباتوسل به رانت های موجود درصدد تامین مطامع شخصی وگروهی خودبرخواهند آمد. همچنین آنها باخاموش کردن صدای مردم منافع ملی را قربانی منافع حزبی خواهندنمود.
- شنبه، ۱۱ مهر ۱۳۸۸
- اندازه متن : [ بزرگتر ] [ کوچکتر ]
- تعداد بازدید : 376
- نسخه مناسب چاپ
- ارسال به یاهو مسنجر
ارسال به دیگران
دیگر عناوین :
